Zambiyada umumiy saylovlarda amaldagi prezident Hakainde Xichilema dastlabki natijalarga ko'ra yetakchilik qilmoqda. Saylov komissiyasining ma'lumotlariga ko'ra, mamlakatdagi saylov uchastkalarining yarmidan ko'pi hisoblangach, Xichilema taxminan 59 foiz ovoz to'plagan. Bu unga birinchi bosqichda g'alaba qozonish imkoniyatini beradi.
Uning asosiy raqibi, muxolifatdagi Milliy yarashuv partiyasi (NRPUP) nomzodi Brayan Mundubile esa taxminan uchdan bir ovoz bilan ortda bormoqda. G'alaba qozonish uchun nomzod 50 foizdan ko'proq ovoz olishi kerak, yakuniy natijalar esa bir necha kun ichida e'lon qilinishi kutilmoqda.
Biroq, Xichilemaning yetakchiligi xalqaro kuzatuvchilar adolatsiz deb atagan saylov kampaniyasi va muammoli ovoz hisoblash jarayoni fonida yuz bermoqda. Juma kuni ovozlarni hisoblash taxminan olti soatga to'xtatildi, chunki saylov xodimlariga nisbatan zo'ravonlik va saylov byulletenlarini o'g'irlash haqida xabarlar tarqaldi. Yevropa Ittifoqi kuzatuv missiyasi bu to'xtatishni 'nomutanosib' deb baholadi.
Saylov kuni poytaxt Lusaka yaqinida 57 yoshli saylov agenti o'ldirildi va politsiya to'qqiz kishini hibsga oldi. NRPUP esa yanada jiddiy ayblovni ilgari surdi: partiya bayonotiga ko'ra, yakshanba kuni qurollangan shaxslar, ularning fikricha, Zambiya armiyasi a'zolari, Mundubilening Lusakadagi uyiga bostirib kirib, o'q uzgan va parlament a'zosini yaralagan hamda bir necha kishini kuch bilan olib ketgan.
Mundubile 'siyosiy til bu voqeani oqlay olmaydi' dedi, ammo tarafdorlarini javob choralaridan bosh tortishga chaqirdi. NRPUP hukumatdan ushbu hodisa bo'yicha tushuntirish berishni so'rab, mintaqaviy va xalqaro aralashuvni talab qildi. Zambiya hukumati esa hozircha bu da'volarga javob bermagan.
Yevropa Ittifoqi missiyasi kuzatuvchilari 10 avgust kuni qurollangan shaxslar tomonidan bir kishining ushlanganiga guvoh bo'lganini aytdi. Missiya dastlabki xulosalarida saylov raqobatbardosh, ammo amaldagi prezident foydasiga og'ishgan deb ta'rifladi, davlat ommaviy axborot vositalarida tarafkashlik va hukumat ishlarining saylov kampaniyasi bilan aralashib ketganini qayd etdi.
Zambiya 1991 yilda ko'p partiyaviy tizimga qaytganidan beri saylovlar orqali tinch hokimiyat almashinuvini amalga oshirib kelmoqda. Xichilema 2021 yilda katta g'alaba qozongan edi. Uning birinchi muddati iqtisodiy o'sishning qaytishi bilan birga keldi, ammo Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, mamlakatning 22 million aholisining 70 foizdan ortig'i hali ham kuniga 3 dollardan kam mablag' bilan yashaydi.
Source: www.aljazeera.com