London, Buyuk Britaniya – Trafalgar maydonida minglab motamchilar qora libosda yig‘ilib, sobiq Kembrij professori Jason Arday xotirasiga gullar qo‘yishdi. U bir necha hafta davom etgan ommaviy axborot vositalaridagi plagiat ayblovlari ortidan vafot etgan edi.
41 yoshli akademik, Kembrij tarixidagi eng yosh qora tanli professor, juma kuni janubiy Londondagi uyida o‘lik holda topilgan. Dushanba kungi motam marosimida ko‘pchilik uning o‘limida shafqatsiz va irqchilikka asoslangan ommaviy axborot vositalarining aybi bor deb hisoblamoqda.
Bolaligida autizm tashxisi qo‘yilgan Arday o‘ziga qarshi ayblovlarni rad etgan edi. Motamchilar qo‘llarida “Professor Jason Ardayga shon-sharaf”, “Irqchi ommaviy axborot vositalarini to‘xtating” va “Asosiy oqim ommaviy axborot vositalaridagi irqchilik Jason Ardayning o‘limiga sabab bo‘ldi” kabi yozuvlarni ko‘tarib yurishdi.
Yig‘ilish, bir ishtirokchining so‘zlariga ko‘ra, “qayg‘u va norozilik yig‘ini” edi. Ijtimoiy xodim Pol Vinsentning aytishicha, u va boshqalar professor Arday va uning oilasiga hurmat ko‘rsatish uchun kelishgan, shuningdek, “qandaydir qorong‘u narsa yuz berganidan” chuqur xavotirda ekanliklarini bildirishgan.
Bahs Ardayning 2015-yilgi doktorlik dissertatsiyasining ayrim qismlarini plagiat qilgani va shaxsiy biografiyasidagi ma’lumotlarni bo‘rttirib ko‘rsatgani haqidagi da’volarga oid edi. Arday 5-avgust kuni Kembrijdagi lavozimidan iste’foga chiqib, “tinimsiz ayblovlar” unga va oilasiga “chuqur ta’sir ko‘rsatganini” aytgan edi.
Doktorlik darajasini bergan Liverpul Jon Mures universiteti uni plagiatdan tozalaganini ma’lum qilgan bo‘lsa-da, Kembrij dastlab ayblovlarni “yomon niyatli kampaniya” deb rad etgan, keyinroq esa davom etayotgan bahslar tufayli uning tayinlanishini qayta ko‘rib chiqishni boshlagan edi. U ikki hafta o‘tib o‘lik holda topildi; Metropolitan politsiyasi o‘limni “kutilmagan” deb hisoblamoqda, ammo “shubhali emas” deb hisoblamoqda. Sabab oshkor etilmagan.
Kembrij kansleri Kris Smit o‘limdan keyin chiqargan bayonotida “irqchilikka asoslangan yirtqichlik” deb ataganini qoraladi. Shu bilan birga, Good Law Project tomonidan boshlangan ommaviy axborot vositalarining xatti-harakatlari bo‘yicha jamoatchilik so‘rovi o‘tkazishni talab qiluvchi petitsiya dushanbagacha 96 mingdan ortiq imzo to‘pladi. Unda Ardayning “fojiali o‘limi matbuot ta’qibining bevosita, oldindan ko‘rish mumkin bo‘lgan natijasi” ekani va “bu ta’qibning muhim qismi uning teri rangi bo‘lgani” ta’kidlangan.
Petitsiya shunga o‘xshash ayblovlarga duch kelgan boshqa akademiklarni ham eslatib o‘tgan, jumladan, firibgarlik tergoviga aralashgan universitet vitse-kansleri Jorj Xolms va talabalar insholarini plagiat qilishda ayblangan Kembrij professori Uilyam O‘Reyli. Ikkalasi ham oq tanli ekani ta’kidlangan. NewsCord tahliliy tashkilotiga ko‘ra, Arday haqida Buyuk Britaniyada uning o‘limidan oldingi 22 kun ichida 249 ta maqola chop etilgan.
Motam marosimida qatnashgan Patrisiya Koen jurnalistlarning xatti-harakatlari uchun javobgarlikka tortiladimi, deb so‘radi. Liz Kombe esa “Jason mening o‘g‘lim bo‘lishi mumkin edi” dedi. Yig‘ilishda bir qancha taniqli qora tanli jamoat arboblari, jumladan, siyosatchilar Dayan Abbott va Don Batler, rejissyor Misan Xarriman va qo‘shiqchi Beverli Nayt ham qatnashdi.
Abbott Ardayni o‘limidan bir hafta oldin ko‘rganini va “u har doim yoqimli, mehribon va zo‘r odam edi, lekin unga qarshi shafqatsiz kampaniya unga ta’sir qila boshlaganini” aytdi. U “shafqatsiz ommaviy axborot vositalari kampaniyasi uni o‘limga olib kelganiga” ishonishini bildirdi. Batler esa “biz uni himoya qila olmadik, kechirasiz” deb uzr so‘radi.
Ardayning oilasi motam marosimida qatnashmadi, ammo ularning bayonoti oila a’zosi bo‘lgan parlament a’zosi Bell Ribeiro-Addi tomonidan o‘qildi. Oila Ardayni “boshqalarni so‘zlari va harakatlari bilan tinimsiz ko‘targan fidoyi va yumshoq qalb” deb ta’riflab, “jamoatchilik tomonidan Jasonga ko‘rsatilgan shafqatsizlik har qanday odam uchun juda og‘ir edi” dedi. Bayonot Ardayning so‘zlari bilan yakunlandi: “Har bir inson hayotining maqsadi bor. Tasavvur qiling, agar barchamiz barcha insonlarni teng qadrlash adolatli ishida birlashsak nima bo‘lardi. Shunda, ehtimol, har xil buyuk narsalar mumkin bo‘lardi.”
Source: www.aljazeera.com