Xitoy raisi Si Tszinpin va Rossiya prezidenti Vladimir Putin Shanxay Hamkorlik Tashkiloti (ShHT) sammiti doirasida Bishkekda uchrashib, strategik ittifoqni yana bir bor tasdiqladilar. Bu ularning may oyidan beri birinchi uchrashuvi bo‘lib, ikki yetakchi global noaniqlik sharoitida hamkorlikni kengaytirishga kelishdilar.
Si Tszinpin Putinni “yana ko‘rishdan xursand” ekanini bildirib, Pekin va Moskva o‘rtasidagi ikki tomonlama munosabatlar “yanada mustahkam” bo‘lganini ta’kidladi. U xalqaro tartibdagi “noaniqlik va oldindan aytib bo‘lmaslik” oshganiga qaramay, munosabatlarni rivojlantirish istiqbollari “yanada yorqin” ekanini qo‘shimcha qildi. Xitoy Rossiyaning Ukrainadagi urushiga moddiy yordam berayotganini doimiy ravishda rad etib kelmoqda.
Putin ham bu fikrga qo‘shilib, “hamkorlik barcha yo‘nalishlarda muvaffaqiyatli rivojlanmoqda” dedi. Ikki kunlik sammit Qirg‘iziston poytaxti Bishkekda mintaqaviy xavfsizlik va iqtisodiy guruhning 25 yilligiga bag‘ishlandi. Sammitda Eron prezidenti Masud Pezeshkiyon, Hindiston bosh vaziri Narendra Modi, Pokiston bosh vaziri Shahboz Sharif va Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdog‘an (dialog sherigi sifatida) ishtirok etmoqda.
Uchrashuv Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi boshlanganidan to‘rt yarim yil va AQSh-Eron urushi boshlanganidan olti oy o‘tgach bo‘lib o‘tmoqda. Putin va Xi ilgari ShHT sammitlaridan ko‘p qutbli dunyo haqidagi qarashlarini ilgari surish va G‘arbga qarshi birlashgan jabhani namoyish etish uchun foydalanganlar. Rossiya iqtisodiyoti G‘arb sanksiyalari tufayli Xitoyga tobora qaram bo‘lib bormoqda, bu esa G‘arb davlatlarini Pekinni Moskvaga bosim o‘tkazishga chaqirishga undamoqda.
Kreml matbuot kotibi Dmitriy Peskovning aytishicha, yetakchilar asosan iqtisodiy munosabatlarni muhokama qilganlar va Ukraina urushi haqida faqat “o‘tkinchi” gaplashganlar. Putin Modi bilan ham uchrashdi, Modi Nyu-Dehli Ukrainadagi mojaroni tugatishga tayyorligini bildirdi. Putin esa Moskva “hal qilish yo‘lidan” borayotganini aytdi, ammo tafsilot bermadi.
AQSh vositachiligidagi tinchlik muzokaralari hali ham to‘xtab qolgan. O‘tgan hafta Markaziy razvedka boshqarmasi direktori Jon Ratkliff muzokaralar uchun Moskvaga borgani haqida xabarlar tarqaldi. Putin Pezeshkiyon bilan ham alohida uchrashuv o‘tkazishi kutilmoqda. Rossiya va Eron dunyodagi eng ko‘p sanksiyalangan davlatlar qatorida bo‘lib, Moskva Ukrainaga bostirib kirganidan keyin harbiy va iqtisodiy aloqalarni chuqurlashtirgan. Eron Rossiyaga davom etayotgan urush uchun dronlar yetkazib bergan.
AQSh prezidenti Donald Tramp Moskva va Pekinni Eronga qurol yetkazib berishdan ogohlantirgan. AQSh matbuoti Ratkliff Ukraina bilan bir qatorda rus hamkasblariga Moskva Tehronga qurol yetkazib berishdan tiyilishi haqida ogohlantirish yetkazishga uringanini taxmin qilmoqda. Bishkekda AQSh va Eron o‘rtasidagi bir oy ichidagi birinchi otishmadan so‘ng Pezeshkiyon urushni davom ettirish Tehronga manfaatli emasligini aytdi: “Biz kelishuv va tushunish yo‘lida intilishda davom etamiz va urushni davom ettirish na bizning, na mintaqaning manfaatlariga mos emas”.
Putin, Si, Pezeshkiyon, Modi va Sharif Qirg‘iziston prezidenti Sadir Japarov raisligidagi yalpi majlisda ishtirok etishlari kutilmoqda. ShHTning 10 a’zosidan tashqari, ittifoqda Turkiya, Saudiya Arabistoni va Qatarni o‘z ichiga olgan 15 “dialog sherigi” hamda Afg‘oniston va Mo‘g‘uliston kabi ikkita kuzatuvchi davlat mavjud. Blok dunyo aholisining taxminan 40 foizini va jahon yalpi ichki mahsulotining 25 foizini ifodalashini da’vo qilsa-da, a’zolar o‘rtasida kelishmovchiliklar mavjud.
Source: www.aljazeera.com