2025-yilgi PISA tadqiqoti natijalari 8-sentabrda e’lon qilindi va butun dunyo bo‘ylab 15 yoshli o‘quvchilarning o‘qish va matematika bo‘yicha bilimlari keskin pasayganini ko‘rsatdi.
PISA (Xalqaro talabalarni baholash dasturi) 2000-yildan beri o‘tkaziladigan global tadqiqot bo‘lib, unda 91 davlat va iqtisodiyotdan 760 mingdan ortiq o‘quvchi ishtirok etdi. Tadqiqot o‘quvchilarning maktabda yodlagan faktlarini emas, balki real hayotdagi muammolarni hal qilish qobiliyatini baholaydi.
OECD (Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti)ga a’zo 38 rivojlangan davlatda o‘qish ko‘nikmalari 2015-2025 yillar oralig‘ida 28 ballga, matematika bo‘yicha esa 22 ballga pasaygan. Boshqa davlatlarda ham pasayish kuzatilgan, ammo unchalik keskin emas.
Tadqiqotda OECD davlatlaridagi 15 yoshli o‘quvchilarning qariyb 29 foizi uchala fan bo‘yicha “past natija ko‘rsatuvchilar” qatoriga kirgani qayd etilgan. Bu o‘quvchilar oddiy grafikni talqin qilishda, matndan ma’lumot topishda yoki narx va o‘lchov birliklari o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunishda qiynaladi.
OECD bo‘yicha o‘qish ko‘nikmalari o‘rtacha 25 ballga pasaygan. Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, 20 ball taxminan bir yillik ta’limga teng, ya’ni ko‘pchilik 15 yoshlilar odatda 14 yoshlilardan kutiladigan darajada bilimga ega.
Eng keskin pasayish Islandiya va Sloveniyada kuzatilgan (50 ballgacha). Faqat besh davlatda o‘qish ko‘nikmalari yaxshilangan: Qatar, Bruney, Kambodja, Filippin va Zambiya. Ularning natijalari hali ham OECD o‘rtacha ko‘rsatkichidan past, ammo o‘sish e’tiborga loyiq.
Germaniyada vaziyat ayniqsa og‘ir: 2022-2025 yillar oralig‘ida o‘qish bo‘yicha natijalar 15 ballga, matematika bo‘yicha 11 ballga, tabiiy fanlardan esa 7 ballga pasaygan. Germaniya o‘qish bo‘yicha OECD o‘rtacha ko‘rsatkichidan zo‘rg‘a yuqori (24-o‘rin), matematikada esa o‘rtachadan past (26-o‘rin).
Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, COVID-19 pandemiyasi sababli maktablarning yopilishi pasayishning asosiy omili emas, chunki ko‘plab davlatlarda pasayish pandemiyadan ancha oldin boshlangan. Mualliflar bu ta’lim tizimidagi chuqur tarkibiy muammolardan dalolat beradi, deb hisoblaydi.
AI ta’limga ham ta’sir ko‘rsatgan: o‘quvchilarning 40 foizdan ortig‘i uy vazifalarida AI chatbotlardan foydalanishini aytgan. AI ishlatgan o‘quvchilarning tabiiy fanlardan natijalari o‘rtacha pastroq.
Tadqiqot ota-onalarga farzandlarining maktab hayoti bilan qiziqishni tavsiya qiladi. Haftada bir marta “maktabda nima o‘rganding?” deb so‘rash ham tabiiy fanlardan natijalarni o‘rtacha 26 ballga oshirishi mumkin, deyiladi xulosada.
Source: www.dw.com