O‘tgan yili minglab yosh nepalliklar korrupsiyaga qarshi ko‘chalarga chiqdi. Namoyishlar, komendantlik soatlari, hibslar va o‘qqa tutilishi natijasida hukumat iste’foga chiqdi, muvaqqat ma’muriyat tuzildi va yangi saylovlar e’lon qilindi.
2025-yil 8-sentabrda Katmandu va boshqa shaharlarda boshlangan noroziliklar sababi – hukumatdagi korrupsiya mojarolari va “Nepo kids” deb atalgan amaldorlar farzandlarining hashamatli hayotini internetda ko‘rsatishi edi. Namoyishlar arafasida hukumat 26 ta ijtimoiy tarmoqni bloklagan, biroq keyin bloklash bekor qilingan.
Namoyishchilar komendantlik soatini buzgani uchun hibsga olingan, politsiya o‘q uzgan, natijada 76 kishi halok bo‘lgan, yuzlab kishilar yaralangan. Namoyishchilar parlament binosini yoqib yuborgan, armiya jalb etilgan.
9-sentabrda Bosh vazir KP Oli iste’foga chiqdi, bir hafta ichida sobiq bosh sudya Sushila Karki muvaqqat bosh vazir etib tayinlandi. Mart oyida esa 35 yoshli rapchi-siyosatchi Balendra Shah mamlakat tarixidagi eng yosh bosh vazir bo‘ldi.
Shahning Rastriya Svotantra partiyasi (NIP) saylovda 165 ta to‘g‘ridan-to‘g‘ri saylanadigan o‘rindan uchdan ikki qismini qo‘lga kiritdi. Eski partiyalar – Nepali Kongress va CPN-UML – tarixda eng kam vakillikka ega bo‘ldi.
Namoyishchilarning asosiy talablari: bosh vazir iste’fosi, parlamentni tarqatib yuborish, korrupsiyaga qarshi kurash va ijtimoiy adolat edi. Bu talablarning bir qismi bajarildi – Oli iste’foga chiqdi, parlament tarqatildi, yangi saylovlar o‘tkazildi.
Mart oyida Oli va sobiq ichki ishlar vaziri Ramesh Laxak namoyishchilarni o‘qqa tutishda ishtirok etganlikda ayblanib hibsga olindi, biroq aprelda Oliy sud qarori bilan ozod qilindi. Ular tergov ostida, ammo rasmiy ayblov e’lon qilinmagan.
Ekspertlarning fikricha, korrupsiya muammosi hal etilmagan. Appalachian shtat universiteti professori Dinesh Paudel: “Yosh namoyishchilar ko‘targan asosiy muammolar o‘zgarishsiz qolmoqda, hukumatda faqat populistik nutqlar kuzatilmoqda”, deydi.
Yosh liderlarning bir qismi parlament va hukumatga kirdi, boshqalari esa faol guruhlarda qoldi. Bu ikki guruh o‘rtasida eski siyosiy tuzum bilan murosaga kelish masalasida kelishmovchiliklar kuchaymoqda.
May oyida hukumat konstitutsiyaga o‘zgartirishlar kiritish bo‘yicha 29 nafar faolni chaqirdi, biroq 25 nafari yig‘ilishni boykot qildi. Faol Aayush Basyalning so‘zlariga ko‘ra, ular chuqur tizimli muammolar e’tibordan chetda qolayotganini ta’kidlashgan.
Seshanba kuni halok bo‘lgan namoyishchilar oilalari sobiq parlament binosi oldida xotira marosimi o‘tkazdi. Basyalning aytishicha, 900 dan ortiq namoyishchi hali ham qamoqda, ularning ko‘pchiligi kambag‘al va ozchilik guruhlaridan.
Tahlilchilar tizimli islohotlar zarurligini ta’kidlamoqda. Upreti: “Hukumat hech qanday tizimli o‘zgarishlarni boshlamagan. Kadrlar islohoti Gen Z harakatining maqsadlariga erishish uchun zarur, ammo hukumat bu yo‘nalishda jiddiy ish qilmagan”, deydi.
Nepalning markazlashgan boshqaruv tizimi ham islohotlarga to‘siq bo‘lmoqda. Paudel: “Nepal yana bir imkoniyatni boy berdi – xalq qo‘zg‘oloni orqali tub o‘zgarishlarga erishish imkoniyati”, degan xulosaga keladi.
Basyal: “Hukumat shaffof emas. Bosh vazir parlamentda kam gapiradi va gapirganda ham tartibsizliklar kuzatiladi. Agar bu muammo hal etilmasa, norozilikning ikkinchi to‘lqini kelishi mumkin”, deydi.
Ayni paytda Nepal Tibet bilan chegaradosh hududlarda sodir bo‘lgan halokatli suv toshqinlari oqibatlarini bartaraf etmoqda. 1300 dan ortiq kishi halok bo‘lgan, minglab kishilar bedarak yo‘qolgan. Bayroqlar yarim mastga tushirilgan.
Source: www.aljazeera.com