Yaman urushi yangi front ochish arafasida turibdi. Eron ittifoqchisi bo‘lgan husiy isyonchilar Qizil dengiz sohili bo‘ylab, Taiz viloyatidagi tog‘ tizmalari orqali oldinga siljishga urinmoqda. Ular dunyodagi eng muhim dengiz yo‘llaridan birini nazorat qiluvchi strategik nuqtalarga yaqinlashmoqda.
Xalqaro tan olingan Yaman hukumati uchun bu hujum global oqibatlarga olib kelishi mumkin. Yamanning Qatardagi elchisi Rajeh Badi, Al Jazeera telekanaliga bergan intervyusida, hukumat va uning qurolli kuchlari 2021 yildan beri hech qanday sulhni buzmagani, ammo husiylar tajovuzkor ekanini ta’kidladi.
Badi, husiylar Qizil dengiz bo‘ylab strategik yerlarni egallash orqali Eronning dengiz yo‘llari ustidan nazoratini kuchaytirishni maqsad qilganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, husiylar al-Maxa va al-Voziyaga, shuningdek, Taiz viloyatidagi tog‘ tizmalarining katta qismiga kirib borgan.
“Ular kemalarga samarali zarba berish va Qizil dengizda navigatsiyani buzish uchun buyruq beruvchi pozitsiyalarni egallashni xohlaydi”, dedi Badi. Yaman hukumati bunga javoban al-Javf, Marib va al-Bayda frontlarini ochgan.
Badi, bu tahdid Yaman chegaralari bilan cheklanib qolmasligini ta’kidladi: “Agar husiylar Qizil dengizdagi dengiz transportini bo‘g‘ib qo‘ysa, biz bu suvlarda yana bir Hormuzni ko‘ramiz – bu yanada kattaroq ta’sir ko‘rsatishi mumkin”. Qizil dengiz va Bob al-Mandab global yuk tashish uchun hayotiy arteriya hisoblanadi.
Bob al-Mandab Qizil dengizni Aden ko‘rfazi bilan bog‘laydi. Shimolda Qizil dengiz Suvaysh kanaliga olib boradi, sharqda esa Arab dengizi orqali Hormuz bo‘g‘izi joylashgan. Bu geografiya Yamandagi mojaroga xalqaro tus beradi. Saudiya Arabistoni allaqachon to‘qnashuvga jalb qilinmoqda.
Husiylar Saudiya hududini, qirollik janubidagi fuqarolik infratuzilmasini va Qizil dengizdagi Saudiya kemalarini nishonga olgan. Saudiya boshchiligidagi koalitsiya vakili general-mayor Turki al-Molikiyning aytishicha, husiylar chorshanba kuni Xamis Mushayt, Abha va Jizan shaharlariga ballistik raketalar va dronlar bilan hujum qilgan.
Badi, bu hujumlar urush xarakterini o‘zgartirishga qaratilganini aytdi: “Husiylar Saudiya hududini nishonga olib, bu mojaroni Saudiya-Yaman urushi sifatida qayta nomlashga harakat qilmoqda”. Uning fikricha, husiylar har safar Yamanda katta yo‘qotishlarga uchraganda, Saudiya fuqarolik ob’ektlariga hujum qiladi.
Elchi, mojaro asosan Yaman davlati va uning kelajagi haqida ekanini ta’kidladi. Yaman xalqi o‘z davlatini, respublikasini, qadr-qimmatini va barqarorligini tiklash uchun kurashmoqda.
Badi, Eronning husiylar bilan aloqasini yashirib bo‘lmasligini aytdi: “Eron rasmiylari bu bilan ochiq maqtanadi, husiy rahbarlari esa Tehron bilan strategik aloqalari haqida g‘urur bilan gapirishadi”. Husiylar Eronning mintaqadagi asosiy qurollaridan biri – Livanning Hizbullohi yoki Iroqdagi Xalq safarbarlik kuchlari kabi.
“Yamanning sobiq prezidenti Abd Rabbu Mansur Hodi aytgan edi: agar Eron Bob al-Mandab va Hormuz bo‘g‘izini nazorat qilsa, unga yadro quroli kerak bo‘lmaydi – bu ikki nuqtani egallash har qanday yadro arsenalidan kuchliroq bo‘ladi”, dedi Badi.
Yaman hukumati urushning muqobilini diplomatiyada ko‘rgan edi. Badi dunyoni “bu balodan qutulish uchun biz bilan turishga” chaqirdi. “Biz barcha tinch yo‘llarni tugatdik. 13 yildan ortiq vaqt davomida muzokaralar va kelishuvlar olib bordik”, dedi u.
Badi, husiylar tinchlikni “dafn etganini” aytdi: “Tinchlik bu harakatning madaniyati yoki tafakkurining bir qismi emas. Bu bizni qurol olishga majbur qildi”. U husiylarni “Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusining kengaytmasi” deb atadi va ular Yaman xalqini vakillik qilmasligini ta’kidladi.
Source: www.aljazeera.com