Birlashgan Millatlar Tashkilotining atom energiyasi bo'yicha nazorat qiluvchi tashkiloti — Xalqaro Atom Energiya Agentligi (IAEA) Eronni yadro qurolini tarqatmaslik to'g'risidagi shartnoma (NPT) bo'yicha majburiyatlarini bajarmaganligi uchun BMT Xavfsizlik Kengashiga topshirdi. Bu qaror 20 yil ichida birinchi marta qabul qilinmoqda.
Vena shahrida bo'lib o'tgan IAEA Boshqaruvchilar Kengashi yig'ilishida qabul qilingan rezolyutsiyada Eronning yuqori darajada boyitilgan uran zaxiralari kabi yadroviy materiallari haqida yetarli ma'lumot bermagani va IAEA inspektorlarining yadroviy inshootlarga kirishiga ruxsat bermagani qayd etilgan.
Tehron IAEA qarorini qoralab, AQSh va Isroilning yadroviy inshootlariga hujumlari tekshiruvlarni buzganini va bu holatni bahona qilib, Eronni aybdor qilishga urinayotganini ta'kidladi. Eron tashqi ishlar vaziri o'rinbosari Kazim G'aribobodiy o'zining X sahifasida shunday yozdi: "Ular Eronning himoyalangan yadroviy inshootlariga hujum qilishadi, tekshiruv jarayonini buzishadi va keyin aynan shu buzilishni rezolyutsiya chiqarish uchun bahona qilishadi."
Rezolyutsiya Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya va AQSh tomonidan kiritilgan bo'lib, 23 davlat tomonidan qo'llab-quvvatlandi, 8 davlat betaraf qoldi. Xitoy, Rossiya va Niger unga qarshi ovoz berdi. Hujjat IAEA rahbari Rafael Grossidan Eronni Xavfsizlik Kengashiga hisobot berishni so'raydi.
Eron IAEAga bunday rezolyutsiya qabul qilmaslik haqida ogohlantirgan edi. IAEA inspektorlari 2025-yil iyun oyida Isroil va AQSh tomonidan amalga oshirilgan 12 kunlik mojaro davomida Eronning yadroviy inshootlariga bir necha marta hujum qilinganidan beri bu yerga kira olmayapti. So'nggi urushda, 28-fevralda boshlangan, yana shunday hujumlar takrorlangan.
Eron Natanz va Fordo shaharlaridagi uranni boyitish zavodlari kabi inshootlariga hujumlar uning IAEA inspektorlarini saytlarga qo'ymasligiga sabab ekanini aytmoqda. Tehron, shuningdek, bunday kirishni AQSh va Isroil bilan urushni tugatish bo'yicha kengroq kelishuvning bir qismi bo'lishini istaydi.
Eron o'z yadroviy dasturi faqat tinch maqsadlarda ekanini bir necha bor ta'kidlagan. AQSh, Isroil va bir qator Yevropa davlatlari bu da'voga shubha bilan qarashmoqda, chunki Tehron yadro qurolini yaratishga urinayotgan bo'lishi mumkin. AQSh yuqori martabali amaldorlarining so'zlariga ko'ra, so'nggi urush boshlanishida Eronda taxminan 440 kg 60% boyitilgan uran bo'lgan, bu materialni qurol darajasidagi 90% gacha tezda boyitish mumkin.
Source: www.bbc.co.uk