Fransiya, Livan va Iordaniya yetakchilari payshanba kuni Parijda Livan armiyasiga xalqaro yordam ko‘rsatish masalalarini muhokama qilish uchun yig‘ildi. Fransiya prezidenti Emmanuel Makron Livan prezidenti Jozef Aun va Iordaniya qiroli Abdulla II ni muzokaralarga qabul qildi. Uchrashuvlar iyun oyida AQSh vositachiligida Isroil va Livan o‘rtasida kelishilgan “ramka kelishuvi”dan so‘ng bo‘lib o‘tmoqda.
Ammo bu kelishuv Isroilni Livanning janubidagi katta hududdan chiqib ketishga majburlamadi va Isroil mamlakatga qarshi hujumlarini davom ettirmoqda. Kun tartibida, shuningdek, Birlashgan Millatlar Tashkilotining janubiy Livandagi uzoq yillik tinchlikparvar missiyasini almashtirish uchun yangi kuch yaratish masalasi ham ko‘rib chiqildi.
AFP axborot agentligiga tayanib xabar berishicha, keyinchalik rasmiylarga Livan, Iordaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya va Italiya qurolli kuchlari shtab boshliqlari, shuningdek, AQSh va Saudiya Arabistonining yuqori martabali amaldorlari qo‘shildi. Makronning ta’kidlashicha, muzokaralar “Livan suverenitetini mustahkamlash va unga o‘z xavfsizligini to‘liq ta’minlash imkonini berish”ga qaratilgan.
“Suveren va barqaror Livan butun mintaqa uchun tinchlik va barqarorlik sari hal qiluvchi qadamdir”, — deb yozdi Makron X ijtimoiy tarmog‘idagi bayonotida. “Biz Livan qurolli kuchlarini qo‘llab-quvvatlaymiz, ular Livan davlatining butun hududida o‘z hokimiyatini o‘rnatishi uchun ajralmas ahamiyatga ega”, — deya qo‘shimcha qildi u.
Fransiya prezidentligi idorasining ma’lum qilishicha, Parij muzokaralarining maqsadi Livan qurolli kuchlarining “aniq, ishonchli va real” asosga ega joylashtirish rejasini ko‘rib chiqishdan iborat. Parij buni “mustahkam” xalqaro yordam — moliyaviy ko‘mak, jihozlar yoki o‘qitish — uchun zarur shart deb hisoblaydi.
Kunning birinchi yarmida Aun va Makron, Livan prezidentligi ma’lumotlariga ko‘ra, “Livan-Amerika-Isroil muzokaralari va ‘ramka kelishuvi’ asosida Isroil hujumlariga chek qo‘yishga qaratilgan sa’y-harakatlar”ni ham muhokama qildilar. Aun, shuningdek, Livan armiyasi “Livan suverenitetini himoya qilishning asosiy ustuni” ekanini aytib, davlat hokimiyatini mustahkamlash tashqaridan yuklangan talab emas, balki Livanning o‘z tanlovi ekanini ta’kidladi.
Livan prezidenti muzokaralar borishidan “chuqur yengillik” his qilganini bildirdi, deyiladi uning idorasi X’dagi bayonotida, shuningdek, Livan armiyasining ehtiyojlari ittifoqchilar tomonidan qondirilishiga umid bildirildi. Aun faqat davlat qurolga ega bo‘lishi kerakligini yana bir bor tasdiqladi va Livan armiyasining mamlakat barqarorligi yo‘lidagi rolini yuqori baholadi.
Yomon jihozlangan Livan kuchlari janubda Hizbullohni qurolsizlantirish missiyasini bajarishda qiynalmoqda. Aun Hizbullohni qurolsizlantirishga qat’iy qaror qilganini bir necha bor aytgan, ammo “to‘qnashuvsiz”. Muzokaralar, shuningdek, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Livan vaqtinchalik kuchlari (UNIFIL) mandati 1978-yilgi Isroil bosqinidan buyon qariyb yarim asr davom etgan operatsiyalardan so‘ng shu yil tugashi munosabati bilan o‘tkazilmoqda.
O‘tgan yili BMT Xavfsizlik Kengashi AQSh bosimi ostida UNIFIL mandatini 2026-yil 31-dekabrda tugatishga qaror qilgan edi. Fransiya va Italiya UNIFILni almashtirish uchun ko‘p millatli koalitsiya tuzishni istayotganini bildirdi. Bu kuchda 46 mamlakatdan 7,500 dan sal kam tinchlikparvar askar bor.
Aun shu hafta AFP’ga Livanga BMT tinchlikparvar kuchlari janubiy Livandan chiqib ketgandan so‘ng xavfsizlik bo‘shlig‘ini oldini olish uchun Yevropa yoki boshqa yangi kuch kerakligini aytdi. Isroil va AQSh fevral oyida Eronga hujum qilib, Yaqin Sharq bo‘ylab, jumladan Livanda ham tarqalgan urushni boshlab yubordi, Isroil kuchlari Hizbulloh bilan jang qilmoqda.
Isroil janubiy Livanga bostirib kirdi va uning kuchlari chegara bo‘ylab taxminan 10 kilometr (olti milya) chuqurlikdagi Livan hududini egallashda davom etmoqda. Iyun oyida Isroil va Livan AQSh homiyligidagi ramka kelishuvini imzoladi, u Hizbullohni qurolsizlantirish, Isroil kuchlarining Livandan bosqichma-bosqich chiqib ketishi va Livan armiyasining mintaqaga joylashtirilishini o‘z ichiga oladi. Biroq, iyun oyida kelishilgan “o‘t ochishni to‘xtatish”ga qaramay, kuchayib borayotgan hujumlardan so‘ng Livanda Isroilning yangi harbiy kampaniyasi boshlanishidan qo‘rquv kuchaymoqda.
Source: www.aljazeera.com