Hindistonning shimoli-sharqiy Megxalaya shtatida an'anaviy sharflarni xarid qilish chog'ida mahalliy tadqiqotchi Bitupan Deka bozordagi naqshlar bir xillashib ketganini payqadi. Uning aniqlashicha, ishlab chiqaruvchilar xarajatlarni qisqartirish maqsadida to'quvchilarga har bir yangi dizayn uchun bir martalik atigi 21 dollar atrofida haq to'lab, mualliflik huquqini rad etishmoqda. Ushbu muammo fonida Shillongdagi MIT universitetining kompyuter texnologiyalari bo'yicha assistenti bo'lgan Deka cheksiz miqdordagi yangi mato dizaynlarini yaratishga qodir tizimni ishlab chiqdi. Muallif bu texnologiya hunarmandlarning o'rnini egallashni emas, balki ularga zamonaviy naqshlar yaratishda ko'maklashishni maqsad qilganini da'vo qilmoqda.

Shu bilan birga, mamlakatda mato naqshlarini raqamlashtirish jarayonlari jadal tus olmoqda. Nyu-Dehlida o'tkazilgan sun'iy intellekt sammitida Tata Consultancy Services (TCS) kompaniyasi to'qimachilik naqshlarini avtomatik ravishda dasturlarga aylantiruvchi Bridgital Loom tizimini namoyish etdi. Mutaxassislarning ta'kidlashicha, mazkur tizim yosh to'quvchilarga yillar davomida o'rganiladigan san'atni qisqa muddatda o'zlashtirish imkonini beradi. Biroq tanqidchilar bu texnologiyalar an'anaviy ustoz-shogird an'anasini barbod qilishi va hunarmandlarni shunchaki mashina ko'rsatmalarini bajaruvchiga aylantirib qo'yishidan xavotir bildirishmoqda.

Asosiy muammo madaniy merosning raqamli ma'lumotlarga aylanishi va uning egalik huquqi kimga tegishli ekanidir. Hindiston qonunchiligida jamoaviy mulk bo'lgan naqshlar uchun mualliflik huquqi va royalti to'lash mexanizmlari aniq belgilanmagan. Raqamli modellar va sun'iy intellekt tizimlari millionlab naqshlarni cheksiz nusxalayotgan bir paytda, asl naqshlarni yaratgan hunarmandlar yana e'tibordan chetda qolmoqda. Hukumat an'anaviy tarmoqni saqlab qolish uchun datchiklar va QR-kodli teglarni joriy etishni rejalashtirayotgan bo'lsa-da, bu choralar texnologik bosim va iqtisodiy tengsizlikni to'liq bartaraf eta olmaydi.

Source: www.aljazeera.com