Burkina-Fasoda ikki raqib jangari guruh — “Al-Qoida”ga aloqador Jama’at Nusrat al-Islam val-Muslimin (JNIM) va Sahel viloyatidagi IShID bo‘linmasi (ISSP) — Mali bilan shimoliy chegarada hudud va ta’sir uchun kurashni kuchaytirdi. Sentabr boshidan davom etayotgan to‘qnashuvlar halok bo‘lganlar haqidagi qarama-qarshi da’volarga sabab bo‘lmoqda, nizolarni kuzatuvchi tashkilotlar esa jarayonga e’tibor qaratmoqda. Burkina-Faso hukumati mamlakatning katta qismida nazoratni tiklashga harakat qilmoqda.
Asosiy faktlar: ISSP sentabr boshida Kacham yaqinida 200 dan ortiq JNIM jangarisini o‘ldirganini, 9 oktabrda Ganadauri yaqinida esa 400 dan ortiq jangarini yo‘q qilganini da’vo qildi; bu raqamlar mustaqil tasdiqlanmagan. ACLED ma’lumotlariga ko‘ra, 2019 yildan buyon ikki guruh o‘rtasida 320 ga yaqin qurolli to‘qnashuv bo‘lib, 2200 dan ortiq jangari halok bo‘lgan, JNIM esa hukumat kuchlari va ularga yordam beruvchi militsiyalarga hujumlarni davom ettirmoqda.
Hozirgi janglar 2019 yildan beri davom etayotgan raqobatning bir qismidir: o‘shanda ikki guruh Sahel bo‘ylab hudud, ta’sir va mahalliy aholidan foydalanish imkoniyatlari uchun kurasha boshlagan. So‘nggi to‘qnashuvlar Mali chegarasiga yaqin Kacham hamda shimoliy Oudalan viloyatidagi Ganadauri atrofida yuz berdi. Xalqaro inqiroz guruhi JNIM Burkina-Fasoning shimoliy, shimoliy-markaziy, g‘arbiy va sharqiy hududlarida keng maydonlarni nazorat qilishini, shu bilan birga qo‘shni Mali va Nigerda ham faoliyat yuritishini qayd etadi. Bu bir qator hududlarda davlat hokimiyatiga qarshi chiqish imkonini beradi.
Sentabr boshidagi Kacham yaqinidagi to‘qnashuvda ISSP 200 dan ortiq JNIM jangarisini o‘ldirganini, 30 dan ortiq kishini asirga olganini, qurol-yarog‘ va mototsikllarni qo‘lga kiritganini da’vo qildi; bu ma’lumot mustaqil tasdiqlanmagan. Armed Conflict Location & Event Data (ACLED) vakili Heni Nsaibia agar da’vo tasdiqlansa, bu ikki guruh o‘rtasida qayd etilgan eng halokatli jang bo‘lishini aytdi. 9 oktabrdagi Ganadauri janglaridan so‘ng IShIDning haftalik Al-Naba nashri 400 dan ortiq JNIM jangarisi o‘ldirilganini da’vo qildi. JNIM bu borada ochiq javob bermadi, mustaqil baholash esa qurbonlar sonini aniqlamadi. 1 noyabrda ISSP g‘alaba dalili sifatida fotosuratlarni e’lon qildi; mintaqaviy i-Sahel nashri suratlarda kamida 120 jasadni sanagan, ammo ular aynan ushbu jang qurbonlari ekanini mustaqil tasdiqlay olmagan. Bu raqam IShID da’vo qilgan 400 o‘limdan ancha past.
ACLEDning 2026 yil mart oyi sharhida Burkina-Fasoda fevral oyida armiya va davlat ko‘magidagi “Vatanni himoya qilish ko‘ngilli” (VDP) tuzilmalariga qarshi operatsiya chog‘ida JNIMning 30 dan ortiq hujumi qayd etilgan; natijada 120 dan ortiq askar, o‘rmon qo‘riqchisi va militsiya jangarisi halok bo‘lgan. Bu kampaniya hukumat kuchlariga bosimni ko‘rsatadi, garchi JNIM o‘z raqibi IShID hujumlariga qarshi turishga majbur bo‘lsa ham. Raqobat Burkina-Faso hukumatiga biroz nafas olish imkonini berishi mumkin, agar JNIM o‘z pozitsiyalarini ISSPdan himoya qilish uchun kuch va resurslarini boshqa yoqqa yo‘naltirsa; biroq bu ichki kurash hukumat uchun barqaror yutuqlarga olib keladi deb taxmin qilishga asos kam.
JNIM bir necha mamlakatda faol bo‘lib qolmoqda, ISSPning jang maydonidagi muvaffaqiyatlari esa raqobat bor hududlarda uning mavqeini kuchaytirishi mumkin. Qurolli guruhlar va hukumat kuchlari orasida qolgan jamoalar uchun bir tashkilotning boshqasi tomonidan zaiflashishi yengillik kafolati bermaydi. Burkina-Fasodagi xavfsizlik inqirozi millionlab odamlarning ko‘chishiga, qishloq xo‘jaligi yerlariga, bozorlarga va asosiy xizmatlarga kirishning buzilishiga olib keldi. Insonparvarlik inqirozi ko‘lami og‘ir bo‘lib qolmoqda: manbada 4,5 millionga yaqin odam haqida so‘z boradi, bu esa Mali chegarasida davom etayotgan qarama-qarshilikning jiddiyligini ko‘rsatadi.
Source: www.aljazeera.com