Hinrich Foundation va IMD Jahon raqobatbardoshlik markazi e’lon qilgan Sustainable Trade Index 2026 reytingi 30 ta iqtisodiyotni iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik mezonlar asosida baholadi. Natijalarga ko‘ra, Buyuk Britaniya umumiy jadvalda birinchi o‘rinni saqlab qolgan, Singapur ikkinchi pog‘onaga ko‘tarilgan, Yangi Zelandiya uchinchi bo‘lgan. Rossiya 4,7 ball bilan 29-o‘rinda, Xitoy 51,4 ball bilan 19-o‘rinda, AQSh 69,4 ball bilan 10-o‘rinda qayd etilgan. Indeks tanlangan iqtisodiyotlar doirasida savdoning uzoq muddatli rivojlanish, ijtimoiy holat va atrof-muhitga mosligini ko‘rsatadi.
Asosiy faktlar: Buyuk Britaniya 100 ball bilan birinchi, Singapur 97,7 ball bilan ikkinchi, Yangi Zelandiya 95,1 ball bilan uchinchi o‘rinda. Rossiya 29-o‘rinda, Xitoy 19-o‘rinda, AQSh 10-o‘rinda. Alohida yo‘nalishlarda Singapur iqtisodiy, Avstraliya ijtimoiy, Yangi Zelandiya ekologik mezonlar bo‘yicha yetakchi.
Indeks eksport diversifikatsiyasi, texnologik infratuzilma, moliyaviy ko‘rsatkichlar, ta’lim, mehnat sharoitlari, tengsizlik, umr davomiyligi, resurslardan foydalanish, ifloslanish, energiya iste’moli va emissiyalarni solishtiradi. Muhim jihat shundaki, reyting dunyodagi barcha davlatlarni emas, tanlab olingan 30 ta iqtisodiyotni qamrab oladi. Shu sababli natijalar global savdo tizimining to‘liq manzarasi sifatida emas, muayyan guruh ichidagi qiyosiy baho sifatida o‘qilishi kerak. Buyuk Britaniyaning yuqori o‘rni uchala yo‘nalishdagi nisbatan muvozanatli natijalar bilan izohlanadi, biroq bu metodologiya tanlovi bilan chegaralangan.
Jadvalda Gonkong 92,8, Avstraliya 89 ball to‘plagan. Birinchi o‘ntalikdan Tayvan, Janubiy Koreya, Yaponiya, Kanada va AQSh ham joy olgan. Iqtisodiy mezon bo‘yicha Singapur yetakchi, undan keyin AQSh va Gonkong turadi; ijtimoiy mezon bo‘yicha Avstraliya Kanadadan kichik farq bilan oldinda, Yangi Zelandiya uchinchi; ekologik mezon bo‘yicha Yangi Zelandiya birinchi, Buyuk Britaniya ikkinchi, Kambodja uchinchi. IMD bahosiga ko‘ra, Singapur ekologik yo‘nalishda to‘qqiz pog‘onaga ko‘tarilgan, AQSh va Xitoyda yuqori iqtisodiy ko‘rsatkichlar ekologik natijalar bilan to‘liq uyg‘unlashmagan. Bu yil hech bir ishtirokchining umumiy o‘rni to‘rt pog‘onadan ko‘proq o‘zgarmagan.
IMD Jahon raqobatbardoshlik markazi direktori Arturo Bris savdo bloklariga a’zolik haqida shunday dedi: “Savdo blokiga a’zolik eshikni ochadi. Ammo mamlakatni bu eshikdan olib o‘tmaydi”. Yangi nashrda CPTPP, RCEP, APEC va DEPA kabi savdo bitimlari va bloklaridagi ishtirok alohida ko‘rib chiqilgan. Xulosaga ko‘ra, a’zolik bozorlarni ochish va standartlarni tarqatishga yordam beradi, lekin ichki institutlar, infratuzilma va malakalarning o‘rnini bosa olmaydi. Besh yil davomida APEC iqtisodiyotlari orasida eng sezilarli yaxshilanish Vyetnam, Malayziya va Indoneziyada kuzatilgan.
Reyting natijalari savdo siyosati, investitsiyalar va barqaror rivojlanish strategiyalarini muhokama qilayotgan hukumatlar va tadqiqotchilar uchun qiyosiy asos yaratadi. Keyingi bosqichda alohida yo‘nalishlar bo‘yicha batafsil ma’lumotnomalar va mamlakat profillari taqdim etilishi kutilmoqda. Mutaxassislar natijalarni 30 ta iqtisodiyot doirasida talqin qilish, savdo bitimlariga a’zolikni esa mustaqil institutsional tayyorgarlik o‘rnini bosuvchi omil sifatida emas, qo‘shimcha rag‘bat sifatida ko‘rish zarurligini ta’kidlaydi.
Source: kun.uz