Xitoyning Szyansu provinsiyasidagi Syuyvey AESi maydonida yadro oroli poydevoriga ilk beton quyildi. Bu «Chilun-1» reaktorli birinchi tijoriy qurilma qurilishiga rasmiy start berdi. Loyiha dunyodagi ilk gibrid AES bo‘lib, u asosan neft-kimyo korxonalarini sanoat bug‘i bilan ta’minlashga mo‘ljallangan. Stansiya bir maydonda uchinchi avlodga mansub «Hualong-1» suv-suv energetik reaktorlari va to‘rtinchi avlodga mansub, gaz bilan sovitiladigan yuqori haroratli «Chilun-1» reaktorini birlashtiradi. Xitoy milliy yadro korporatsiyasi (CNNC) va Sinxua universiteti hamkorligida ishlab chiqilgan texnologiya atom energiyasidan kimyoviy mahsulot ishlab chiqarishda foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan.
Asosiy faktlar: Birinchi bosqich yiliga 32,5 million tonna sanoat bug‘i va 11,5 milliard kilovatt-soatdan ortiq elektr energiyasi ishlab chiqarishi rejalashtirilgan. Qazilma yoqilg‘i o‘rnini atom energiyasi bilan bosish yiliga 7,26 million tonna shartli ko‘mirni tejaydi, karbonat angidrid chiqindilarini esa qariyb 19,6 million tonnaga kamaytiradi. Loyiha CNNC va Sinxua universiteti tomonidan ilgari surilgan to‘rtinchi avlod yadro texnologiyalariga asoslanadi.
Syuyvey majmuasi an’anaviy AESlardan farqli ravishda asosiy mahsulot sifatida elektr energiyasini emas, balki yuqori haroratli sanoat bug‘ini yetkazib berishga ixtisoslashadi. Issiqlikni yaqinda joylashgan neft-kimyo korxonalariga bevosita uzatish, ortiqcha elektr energiyasini esa mintaqaviy tarmoqqa yo‘naltirish rejalashtirilgan. Bunday yondashuv Xitoyning sanoat sektorini dekarbonizatsiya qilish va uglerod chiqindilarini kamaytirish strategiyasida muhim yo‘nalish hisoblanadi. Ayniqsa kimyo sanoati katta hajmda bug‘ talab qiladi; shu sababli gibrid stansiya qazilma yoqilg‘iga bog‘liqlikni pasaytirishda sinov va keyingi tarqatish uchun asos bo‘lishi mumkin.
Texnologik sxema bosqichma-bosqich bug‘ olish tamoyiliga asoslangan. Dastlab «Hualong-1» reaktoridan olinadigan asosiy bug‘ minerallardan tozalangan suvni to‘yingan bug‘ga aylantirish uchun ishlatiladi. So‘ngra «Chilun-1» reaktori bu bug‘ni qo‘shimcha qizdirib, neft-kimyo ishlab chiqarishining turli jarayonlariga mo‘ljallangan uch xil yuqori haroratli bug‘ olishni ta’minlaydi. Ikki turdagi reaktor ishini xavfsiz muvofiqlashtirish uchun operatorlar «reaktor — turbina — issiqlik» tamoyiliga asoslangan yagona boshqaruv tizimidan foydalanadi. Tijoriy obyektda ilk bor har ikki turdagi yadro qurilmasi birlashtirilgan issiqlik ta’minoti tizimi doirasida ishlaydi.
«Chilun-1» reaktori passiv xavfsizlik tizimlariga tayanadi. Taqdim etilgan tavsifga ko‘ra, uskunalarda jiddiy nosozlik yuz berganda ham operatorlarning faol aralashuvi va tashqi elektr ta’minotisiz reaktorni xavfsiz holatda saqlash mumkin. Hatto issiqlik tashuvchi modda to‘liq yo‘qolganda ham faol zonaning fizik xususiyatlari yadro yoqilg‘isining erib ketishiga yo‘l qo‘ymaydi va radioaktiv moddalarning katta miqdorda tashqariga chiqishiga to‘sqinlik qiladi. Kelgusi bosqichda qurilish ishlari, uskunalarni yetkazib berish va xavfsizlik tizimlarini sinovdan o‘tkazish davom etishi kutilmoqda. Loyihaning muvaffaqiyatli yakunlanishi Xitoyning sanoat bug‘i bozorida yadro energiyasi ulushini oshirishiga ta’sir qilishi mumkin.
Source: kun.uz