Eron harbiy manbalariga o‘xshab ko‘rinadigan ijtimoiy tarmoq akkauntlari tarmog‘i Eron bilan bog‘liq mojaro haqidagi postlar ko‘paygani ortidan yana e’tibor markazida bo‘ldi. Faktchekerlar va dezinformatsiya bo‘yicha tadqiqotchilarning aytishicha, bu akkauntlarda arzon, shablonli postlar, sun’iy intellekt yordamida yaratilgan vizuallar va Eron tarafdori xabarlarni aralashtiruvchi kontent-fermalar belgilari kuzatiladi. Faollik AQSh rejimining Eronga zarbalaridan va 9-noyabr kuni Vashingtondagi brifingda AQSh Prezidenti Donald Trampning mustaqil tasdiqlanmagan holda AQSh va Isroil rejimlari ishtirokidagi urush «amalda tugagan», AQSh rejimi esa «shunchaki status-kvoni saqlab turibdi» deb da’vo qilganidan keyin kuchaydi. DW Fact Check Eron bayrog‘i va «Iran Military» nomining turli variantlarini ishlatgan bir nechta akkauntni o‘rganib, takrorlanuvchi belgilarni aniqladi: shablonli «BREAKING» yangilanishlari, tez-tez post joylash va e’tiborni tortishga qaratilgan kontent.
Asosiy faktlar: DW Fact Check va mustaqil ekspertlar buni bitta tasdiqlangan harbiy kanal emas, balki bir necha platformada faoliyat yurituvchi Eron tarafdori kontent agregatorlari ekotizimi deb tavsiflaydi. NewsGuard Eron urushi haqidagi 165 ta yolg‘on da’voni qayd etdi; ular birgalikda yuz millionlab marta ko‘rilgan. London joylashgan Strategik muloqot instituti (ISD) X tarmog‘ida muvofiqlashtirilgan Eron tarafdori akkauntlar chalg‘ituvchi va sun’iy intellekt yordamida yaratilgan urush kontentini tarqatayotganini, ammo davlat bilan bog‘liq aktyorlarga aloqasi aniqlanmaganini ma’lum qildi. «Iran Military Media» akkauntining X’da 290 mingdan, Facebook’da 597 mingdan, Instagram’da 17,2 mingdan ortiq obunachisi bor.
Bu holat kontent-fermalarning kengroq ta’rifiga mos keladi: ular veb-saytlar yoki ijtimoiy tarmoq akkauntlari, yoxud ularning tarmoqlari bo‘lib, qisqa vaqt ichida katta hajmdagi arzon kontent ishlab chiqaradi. Ba’zan bu reklama daromadiga, ba’zan siyosiy ta’sir kampaniyalariga xizmat qiladi. Jamoatchilik e’tibori yuqori bo‘lgan davrlar, ayniqsa urushlar, bunday kontent uchun qulay muhit yaratadi: foydalanuvchilar tezkor yangiliklarni qidiradi, algoritmlar esa tezlik va jalb etishni rag‘batlantiradi. DW Fact Check aniqlaganidek, ko‘plab postlar yangiliklar ogohlantirishiga o‘xshaydi, «BREAKING» so‘zi bilan boshlanadi va haqiqiy materiallarni sun’iy intellekt yordamida yaratilgan yoki yaxshilangan videolar bilan aralashtiradi. Akkauntlar egaligi ko‘pincha shaffof emas, shu sababli ular ortida kim turgani va muvofiqlashtirish bor-yo‘qligini aniqlash qiyin.
London joylashgan Strategik muloqot institutining onlayn ta’sir operatsiyalari bo‘yicha eksperti Mustafo Ayadning so‘zlariga ko‘ra, bunday akkauntlar Eron tarafdori kontentni hamda ittifoqdosh davlat va nodavlat mediasi materiallarini nisbatan arzon narxda tarqatib, millionlab ko‘rishlar yig‘adigan ekotizimning «markaziy qismi» hisoblanadi. U shu davrda «Iran Military» mavzusidagi 10 ta o‘xshash akkauntni tahlil qilib, ular birgalikda 12 588 ta post, 353 million ko‘rish va 6,6 million layk to‘plaganini aniqladi. ISD X tarmog‘idagi Eron tarafdori akkauntlarda muvofiqlashtirish, o‘zaro targ‘ib qilish va jalb etish taktikalari belgilarini ko‘rsatdi, biroq davlat bilan bog‘liq aktyorlarga aloqani topmadi. NewsGuard esa kuzatilgan 165 ta yolg‘on da’voning faqat kichik qismi Eron davlat mediasidan chiqqanini, aksariyati Eron tarafdori kun tartibini ilgari surganini, tobora ko‘proq sun’iy intellekt yordamida yaratilgan rasmlardan foydalanganini va ba’zan ishonchli OAVning haqiqiy materiallarini sun’iy intellekt mahsuli deb noto‘g‘ri ko‘rsatganini qayd etdi.
Ayadning fikricha, bu strategiya marhum Oyotulloh Ali Xomanaiy ta’riflagan «yumshoq urush» tushunchasiga mos keladi va tarmoq Facebook’da ko‘plab tillarda takrorlanadi. Tadqiqotchilarning aytishicha, akkauntlar bir-biri bilan bog‘langanda qamrov yanada kengayadi. Foydalanuvchilar uchun ogohlantiruvchi belgilar — anonim harbiy brending, tinimsiz «BREAKING» yorliqlari, qayta ishlatilgan yoki sun’iy intellekt yordamida yaratilgan vizuallar hamda ishonchli OAVlarni «soxta» deb ko‘rsatishdir. Asosiy xavf bitta akkauntda emas, balki xavfsizlik inqirozi paytida ijtimoiy tarmoqlarni to‘ldirishi mumkin bo‘lgan arzon, platformalararo kontent ishlab chiqarish tizimida; bu axborot muammosi mojaro atrofidagi e’tibor saqlanar ekan, davom etishi ehtimoli yuqori.
Source: www.dw.com