Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Sahroi Kabir hududida topilgan pavian qoldiqlarida burgut hujumiga xos izlar aniqlandi; ular orasida tana massasi 26,2 kilogramm deb baholangan katta yoshli erkak pavian ham bor. Bu topilma Afrikadagi yirik yirtqich qushlar faqat 20 kilogrammgacha bo‘lgan o‘ljani ovlashi mumkin, degan uzoq vaqtdan beri shakllangan tasavvurni shubha ostiga qo‘yadi. Tadqiqotchilar burgutlarning gomininlarga taqqoslanadigan o‘lchamdagi erkak pavianlarni muvaffaqiyatli ovlaganini ko‘rsatib, inson evolyutsiyasi davridagi yirtqich va o‘lja munosabatlariga yangicha nazar tashlashga undaydi.

Asosiy faktlar: Ennedi yassitog‘ligidagi anubis pavianlari qoldiqlarida Verro burgut hujumiga xos izlar topilgan; o‘rtacha tana massasi 22 kilogrammdan oshgani, bitta katta yoshli erkakning massasi esa 26,2 kilogramm deb baholangan; natijalar 2025–2026-yillardagi ekspeditsiyalar asosida American Journal of Biological Anthropology jurnalida e’lon qilingan.

Afrikada burgutlar millionlab yillardan beri primatlarni ovlaydi, ammo yirik yirtqich qushlarning hujumlari gomininlar evolyutsiyasida tabiiy tanlanish omili bo‘lganmi, degan savol ilmiy bahslarga sabab bo‘lib keladi. Mutaxassislar Afrikadagi eng yirik burgutlar — tojdor burgut va Verro burguti — ov imkoniyatlari ko‘pi bilan 20 kilogrammlik o‘lja bilan cheklangan, deb hisoblagan; 13 kilogrammdan og‘ir primatlarga hujum qilingani tasdiqlangan holatlar hozirgacha qayd etilmagan. Shu bois ajdodlarimiz va boshqa yirik primatlar burgutlar uchun haddan tashqari og‘ir bo‘lgani, havodan hujum xavfi past bo‘lgani taxmin qilingan. Ennedi topilmalari esa bu tasavvurni murakkablashtiradi.

Buyuk Britaniyadagi Sent-Endryus universiteti olimlari 2025-yil fevral–mart oylarida Chad Respublikasining shimolidagi Ennedi yassitog‘ligiga ekspeditsiya uyushtirdi. Tadqiqotchilar qumto‘sh qoyalardan va tosh sochilmalardan katta yoshli erkak pavianlarning bosh suyaklari va boshqa suyaklarini topdi. Qoldiqlarda Verro burgut hujumi va o‘ljani yeyishiga xos izlar, jumladan bosh suyaklarida tirnoqlar qoldirgan teşiklar, yelka kamari suyaklarida esa o‘ziga xos tirnalishlar va egatsimon izlar aniqlangan. 2026-yil iyunda tadqiqotchilar burgutga o‘lja bo‘lgan yana bir katta yoshli erkak pavianning bosh suyagi va skelet parchalarini topdi; uning massasi 26,2 kilogramm deb baholandi. Olimlar bu ko‘rsatkichni turli gominin turlarining tana massasiga qiyoslash mumkinligini qayd etdi.

Tadqiqot Afrikaning o‘tmishidagi yirtqich-o‘lja munosabatlari ilgari taxmin qilinganidan murakkabroq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi, ayniqsa ochiq landshaftlarda yashagan yirik primatlar uchun. Keyingi ishlar, ehtimol, yirtqichni yanada aniq tasdiqlash, tana massasi baholarini aniqlashtirish va Ennedi pavianlarini boshqa populyatsiyalar hamda qazilma gomininlar bilan solishtirishga qaratiladi. Agar boshqa joylarda ham shunga o‘xshash dalillar topilsa, tadqiqotchilar primatlar, jumladan ilk inson ajdodlari evolyutsiyasida yirtqich qushlarning rolini qayta baholashga majbur bo‘lishi mumkin.

Source: kun.uz