Olam

Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyaxu 2026-yil 19-mart kuni urushga oid nutqida Eronni 'halok bo‘layotgan' deb ta'riflab, uning uran boyitish va ballistik raketalar ishlab chiqarish qobiliyatini yo‘qotganini da'vo qildi. U AQSh prezidenti Donald Trampni yuqori baholab, Isroilning AQShni urushga tortgani haqidagi taxminlarni rad etdi: "Prezident Trampga kimdir nima qilish kerakligini aytishi mumkinmi?" deb so‘radi Netanyaxu.

Eronning Oliy Milliy Xavfsizlik Kengashi kotibi Ali Larijani o‘ldirilgandan so‘ng, mamlakat rahbariyatida bo‘shliq paydo bo‘ldi. Larijani hukumatning eng nufuzli shaxslaridan biri bo‘lib, Isroil va AQSh tomonidan 28-fevralda boshlangan hujumlar natijasida Oliy Rahbar Oyatulloh Ali Xomeneiy va boshqa yuqori martabali harbiy va siyosiy arboblar o‘ldirilgandan keyin muhim rol o‘ynagan edi.

AQShning Eron bilan urush boshlashdan oldin mintaqaviy ittifoqchilar bilan maslahatlashmaganligi va Eronning javobiy hujumlari Fors Ko‘rfazi davlatlarida katta shubhalar uyg‘otmoqda. Bu davlatlar AQSh harbiy bazalarini joylashtirish ularni xavfsizroq qiladimi yoki aksincha nishonga aylantiradimi degan savolni qo‘zg‘atmoqda. Riyodda o‘tkazilgan Arab va Islom tashqi ishlar vazirlarining favqulodda yig‘ilishi shuni ko‘rsatdiki, Eron masalasi markaziy o‘rinda turibdi.

AQSh prezidenti Donald Trump Yaponiya Bosh vaziri Sanae Takaychiga mamlakatining AQSh va Isroil boshchiligidagi Eron urushi doirasida Hormuz bo‘g‘ozini himoya qilishda "o‘z hissasini qo‘shishini" kutayotganini bildirdi. Oval kabinetda bo‘lib o‘tgan matbuot anjumanida Trump Yaponiyaning urush boshlanishidan oldin hujum rejalari haqida ogohlantirilmaganligi haqidagi savolga javoban, Ikkinchi jahon urushi paytidagi Pearl Harbor hujumini eslatib, "Biz to‘satdanlikni xohladik. Yaponiyadan ko‘ra kim to‘satdanlikni yaxshiroq biladi? Nega menga Pearl Harbor haqida aytmadingiz?" deb so‘radi.

Vengriya Bosh vaziri Viktor Orban Yevropa Ittifoqining Ukraina uchun mo‘ljallangan 90 milliard yevrolik muhim kreditini blokirovka qilishda davom etmoqda. Bu mablag‘ Ukraina uchun juda zarur bo‘lib, Rossiyaning urushi beshinchi yiliga kirgan paytda mamlakat byudjeti tanazzulga yuz tutmoqda.

Turkiya dunyodagi eng mashhur dam olish joylaridan biri bo'lib, 2024-yilda to'rtinchi o'rinni egallagan. Biroq, Eron bilan urush boshlanganidan keyin mamlakatga sayyohlar oqimi sezilarli darajada kamaydi. Rasmiy ma'lumotlarga ko'ra, Turkiya 2025-yilda taxminan 64 million sayyohni qabul qilib, 56 milliard yevro daromad olgan, ammo 2026-yilda 65 million sayyoh va 59 milliard yevro daromad maqsadi Eron urushi tufayli buzildi.

Bir qator Yevropa davlatlari va Yaponiya energiya bozorlarini barqarorlashtirish bo‘yicha qadamlar tayyorlashini e'lon qildi. Bu qaror Fors ko‘rfazidagi energiya ob'ektlariga bir kun oldin amalga oshirilgan zarbalardan so‘ng qabul qilindi, bu esa AQSh-Isroilning Eron bilan urushi fonida neft va gaz narxlarining keskin oshishiga sabab bo‘ldi.

Livon Sog‘liqni Saqlash Vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, mart oyida Isroilning Livandagi kuchaytirilgan hujumlari natijasida 1001 kishi halok bo‘lgan, jumladan 79 ayol, 118 bola va 40 sog‘liqni saqlash xodimi. Yaradorlar soni 2584 nafardan oshgan, bu mamlakat janubida va poytaxt Bayrutning ayrim qismlarida bir milliondan ortiq odamni uylaridan chiqarib yuborgan.

AQSh Mudofaa Vazirligi (Pentagon) Kongressdan AQSh-Isroilning Eron bilan urushi uchun qo‘shimcha 200 milliard dollar ajratishni so‘rayapti. Mudofaa vaziri Pete Hegseth bu urushning tugash muddati yo‘qligini aytib, “Bu raqam o‘zgarishi mumkin. Yomon odamlarni o‘ldirish uchun pul kerak” deb izoh berdi.

Fransiyaning Mayotte oroliga yetib borishga urinayotganda kamida 18 nafar Afrika qochqini cho‘kib halok bo‘ldi. Qutqaruvchilar va rasmiylarning xabar berishicha, kontrabandachilar ularni qirg‘oqdan bir masofada suvga tashlab ketishgan, natijada halokat sodir bo‘lgan. Taxminan 30 nafar odam omon qolgan.

Buyuk Britaniya tashqi ishlar vaziri tomonidan belgilangan byudjet qisqartishlari natijasida dunyoning eng kambag'al mamlakatlari maktablar va klinikalar kabi dasturlarni moliyalashtiradigan Buyuk Britaniya yordamidan mahrum bo'lishadi. Britaniyaning Afrikaga ikki tomonlama yordami 2028-29 yilgacha deyarli 900 million funt sterlingga (56% qisqarish) kamayadi, bu mudofaa xarajatlarini oshirish uchun mo'ljallangan 6 milliard funtdan ortiq qisqartishlarning bir qismidir.

Dunyo bo‘ylab mamlakatlar energiya mustaqilligini ta’minlash uchun yangi atom reaktorlarini qurishga intilmoqda, ammo eski reaktorlarni tozalash muammosi haligacha yechim topmagan. Germaniyaning Boltiq dengizi sohilidagi sobiq Lubmin atom elektr stansiyasida, radiatsiya himoyasi xodimi Florian Grose himoya kiyimida dosimetrni ushlab, binoning bir burchagiga yaqinlashganda, asbob tez-tez signal berishni boshlaydi. U 10 mikrosievertga yaqin radiatsiya darajasini qayd etadi, bu odatdagi 0,2 mikrosievertdan ancha yuqori, va bu joyda uzoq vaqt qolish xavfli ekanligini ogohlantiradi.