Nisholda — Ramazon oyida saharlik va iftorlik dasturxonini bezaydigan mashhur shirinlik bo‘lib, uning tayyorlanish jarayoni ko‘pchilik uchun qiziqarli sir hisoblanadi. Gazeta muxbiri Marg‘ilon shahrida yashovchi nisholdachi Anvarjon Ismoilovning xonadoniga tashrif buyurib, u bilan nisholdachilikning asosiy sirlari haqida suhbatlashdi. Anvarjon aka bu hunarni otasi Muhammadjon qandolatchidan o‘rgangan, otasi esa bobosi Ahmadjon qandolatchidan o‘rgangan. Bugungi kunda bu an‘ana sulolani qarindoshlik rishtalaridan tashqari nisholda ham bog‘lab turadi, chunki uning ukalari, farzandlari va nevaralari ham shu kasbni davom ettirmoqda.
Nisholda tayyorlash uchun asosiy mahsulotlar shakar, tuxumning oqi va bix (Qirg‘iziston tog‘larida o‘sadigan noyob daraxt poyasi) hisoblanadi. Bix nisholdaga o‘zgacha ta’m va shifobaxsh xususiyat beradi, uni bozorlarda 40-50 ming so‘mdan sotib olish mumkin. Tayyorlash jarayonida avval qiyom tayyorlanadi: 30 kg shakar qozonda qaynatiladi, bix esa suvda qaynatiladi. Bix suvi sarg‘ishdan qizg‘ish rangga o‘zgarganda, u me’yoriga yetgan deb hisoblanadi. Nisholdani mis qozonda tayyorlash muhim, chunki bu uning sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi; Anvarjon aka qozon ostiga mashina balloni qo‘yib, ish jarayonida qimirlashni oldini oladi.
Suyuq massani aralashtirish uchun ikki xil ish quroli ishlatiladi: chilcho‘p (behi daraxtining novdasidan yasalgan) va uzun “cho‘mich”. Qozonga dastavval tuxumning oqi va bix (dokadan o‘tkazilgan) solinadi, ular chilcho‘p bilan qo‘lda aralashtirilib, ko‘pirib, oppoq qordek tusga kirguncha davom etadi. Anvarjon aka bu bosqichni tushuntirib berolmaydi, chunki uning tayyor bo‘lganini ko‘p yillik tajribasi orqali his qiladi. Qaynagan qiyomni bix va tuxum qorishmasiga oz-ozdan solib aralashtirish kerak, aks holda issiq qiyom massani toshirib yuborishi mumkin.
Ko‘pchilik nisholdachilar o‘z sirlarini ochishni istamaydi, lekin Anvarjon aka: “Buning sirini aytmay nima qilaman, o‘zim bilan olib ketamanmi? Ko‘pchilik bilsa, shogirdlar ko‘paysa yaxshi-ku, savobi tegib turadi”, deb aytadi. U Ramazon oyida har kuni nisholda tayyorlaydi, buyurtmaga qarab ba’zan bir kunda 200 kilogrammgacha pishirish mumkin. Ramazondan tashqari oylarda esa asosan savdo-sotiq bilan shug‘ullanadi, nisholdani to‘y-hashamlar va tadbirlar uchun buyurtma asosida tayyorlab beradi.
Nisholdani ko‘proq iste’mol qilish, ayniqsa oshqozon uchun foydali, ammo qandli diabeti borlarga shifokor maslahati zarurligini eslatadi. Ishlatish muddati haqida so‘ralganda, Anvarjon aka: “Sovitkichda saqlasangiz, turaveradi. Masalan, otam tayyorlagan nisholdani bir yil davomida salqin joyga qo‘yib yeganmiz”, deydi. Buning uchun nisholdani maromiga yetkazib pishirish kerak: bixning me’yorda qaynashi va tuxumning xonakiligi nihoyatda muhim. Agar nisholda ko‘pikka o‘xshab tursa, bu yaxshi mahsulot emas, chunki bix yaxshi yetiltirilmagan yoki qiyom me’yorida qaynamagan bo‘ladi.
Anvarjon akaning nisholdasi Farg‘ona, Namangan va Andijonda ko‘p sotiladi, asosan Marg‘ilon bozoriga olib chiqiladi, lekin u nisholdasi Qirg‘izistongacha yetib borganidan suyunadi. Uning ro‘zg‘ori katta, xarajatlari shunga yarasha, oylik sof foydasi o‘rtacha 10 million so‘mni tashkil qiladi. Bu an’anaviy hunar nafaqat iqtisodiy manba, balki madaniy meros sifatida ham ahamiyatli.
Source: www.gazeta.uz