O‘zbekistonning 2026 yil yanvar-fevral oylaridagi tashqi savdo aylanmasi 11,6 milliard dollarni tashkil etdi, bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 7,1 foizga oshdi. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, bu o‘sish asosan importning kuchayishi hisobiga sodir bo‘ldi, chunki eksport sezilarli darajada qisqardi. Import hajmi 29,8% ga o‘sib, 8,1 milliard dollarga yetdi, eksport esa 23,4% ga kamayib, 3,5 milliard dollarni tashkil etdi.
Eksportning pasayishining asosiy sababi oltin eksportining to‘liq to‘xtatilishi bo‘ldi. 2025 yilning birinchi ikki oyida oltin eksporti umumiy eksportning taxminan 37,4 foizini tashkil etgan bo‘lsa, 2026 yil boshida bu ko‘rsatkich nolga tushdi. Natijada, salbiy savdo balansi (eksport va import o‘rtasidagi farq) deyarli uch baravar oshib, 1,58 milliard dollardan 4,5 milliard dollargacha yetdi, bu mamlakat iqtisodiyotiga jiddiy bosim o‘tkazmoqda.
Oltin eksportining yo‘qligi boshqa sohalarning o‘sishiga turtki bo‘ldi. Xizmatlar eksporti 1,16 milliard dollardan 1,45 milliard dollargacha oshib, ulushi 25% dan 40,9% gacha ko‘tarildi. Sanoat tovarlari eksporti 575 million dollardan 643 million dollargacha (ulushi 12,4% dan 18,1% gacha), kimyo mahsulotlari 275 million dollardan 342 million dollargacha (5,9% dan 9,6% gacha), oziq-ovqat mahsulotlari esa 294 million dollardan 351 million dollargacha (6,4% dan 9,9% gacha) oshdi. Mashina va uskunalar eksporti ham 116 million dollardan 211 million dollargacha o‘sdi, ammo bu o‘sish oltin eksportining yo‘qligini to‘liq qoplay olmadi.
Global oltin bozoridagi o‘zgarishlar O‘zbekiston iqtisodiyotiga ta’sir ko‘rsatmoqda. 2025 yil sentyabridan beri oltin eksporti amalga oshirilmagan, shu davrda global oltin narxi 3806,5 dollardan 5400 dollargacha (+41,8%) ko‘tarilgan, ammo keyin keskin pasayish boshlangan. Hozirgi vaqtda spot narxlari bir unsiya uchun taxminan 4553 dollarni tashkil etmoqda, lekin oy davomida 14,6% ga pasayishi kutilmoqda, bu 2008 yil oktabridan beri eng yomon ko‘rsatkichdir. AQSh va Eron o‘rtasidagi mojaro, shuningdek, neft va gaz narxlarining o‘sishi inflyatsiya kutilmalarini oshirib, foiz stavkalarining ko‘tarilish ehtimolini kuchaytirmoqda, bu an’anaviy ravishda oltin narxlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Oltin O‘zbekiston iqtisodiyotida muhim rol o‘ynaydi, chunki u asosiy eksport tovarlaridan biri va valyuta tushumlarining muhim manbaidir. Ba’zi yillarda u mamlakat eksportining katta qismini tashkil qilib, savdo defitsitini qoplashga yordam beradi. Bundan tashqari, oltin strategik aktiv hisoblanib, uning zaxiralari Markaziy bankning xalqaro zaxiralarini shakllantiradi, bu milliy valyuta va moliya tizimining barqarorligini ta’minlaydi. 2025 yilda oltin daromadlari soliq tushumlarining muhim manbaiga aylangan, bu hukumatni xarajatlarni qo‘shimcha 41,2 trillion so‘mga (3,43 milliard dollar) oshirishga undagan.
Source: www.gazeta.uz