O‘zbekiston Oliy Majlisi Senati 19-may kuni bo‘lib o‘tgan 15-yalpi majlisida Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vaziri Sherzod Xidoyatovga parlament so‘rovi yuborish to‘g‘risida qaror qabul qildi. Qattiq chora ko‘rishga sabab bo‘lgan omillar: ob’ektlarni loyihalashda keng ko‘lamli moliyaviy o‘g‘irliklar, qurilish maydonchalarida o‘lim holatlari bilan bog‘liq tang holat, qurilish me’yorlarini yangilashni e’tiborsiz qoldirish va aholi shikoyatlari bilan samarasiz ishlashdir. Vazirlikdan korrupsiyaga barham berish, davlat xaridlari shaffofligini ta’minlash, ish sifatini oshirish va xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratish bo‘yicha asosli tushuntirishlar talab qilingan.
Qurilish sohasidagi qonunbuzarliklarning asosiy qismi moliyaviy jinoyatlar va davlat mablag‘larining maqsadsiz sarflanishi bilan bog‘liq. 2024–2025 yillar davomida sohada 236 ta korrupsion jinoyat qayd etilgan bo‘lib, ularga 284 kishi aloqador. Huquqbuzarliklar tarkibida mansab vakolatlarini suiiste’mol qilish (72 ta), xizmat soxtalashtirish (71 ta) va byudjet mablag‘larini to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘g‘irlash (46 ta) ustunlik qiladi.
Faqat 2025 yilda qurilish loyihalarini ishlab chiqishdagi qonunbuzarliklar natijasida davlatga yetkazilgan zarar 391,2 milliard so‘mni tashkil etdi, bu faktlar bo‘yicha 474 ta jinoiy ish ochilgan. O‘tgan yili bu ko‘rsatkich 419,4 milliard so‘m edi. Geografik jihatdan eng katta o‘g‘irliklar Toshkent shahrida (42,9 milliard so‘m), Buxoro viloyatida (35,3 milliard so‘m) va Jizzax viloyatida (24,4 milliard so‘m) qayd etilgan. Bu vaziyat idorada moliyaviy intizom va ichki audit tizimining samarasizligini ko‘rsatadi.
Qurilish-montaj ishlari va hisobot sifatini nazorat qilish sohasida jiddiy muammolar aniqlandi. 2025 yilda qurilishdagi nuqsonlar bilan bog‘liq 1601 ta qonunbuzarlik qayd etilgan bo‘lib, umumiy summa 29 milliard so‘mni tashkil etdi (2024 yilda 63 milliard so‘m). Shu bilan birga, hujjatlarda soxtalashtirish yo‘li bilan pul mablag‘larini o‘zlashtirishning 506 ta holati aniqlandi, bunda hisobotga go‘yoki bajarilgan ishlar kiritilgan, aslida esa ular amalga oshirilmagan. O‘tgan yili bunday soxta hisobotlar 389 ta bo‘lib, 83 milliard so‘mni tashkil etgan. Mavjud nazorat inspeksiyasi inson omilining ustunligi tufayli zaif natijalarni ko‘rsatmoqda, bu esa foydalanishga topshirilgan binolar xavfsizligiga xavf tug‘diradi.
Shu bilan birga, sohada shikastlanish va mehnat muhofazasi qoidalariga e’tiborsizlikning tang darajasi saqlanmoqda. 2025 yilda qurilish maydonchalarida qayd etilgan baxtsiz hodisalarning 40 foizi xodimlarning o‘limiga olib keldi. O‘limning asosiy sababi balandlikda ishlashda xavfsizlik talablariga rioya qilmaslikdir – bu omil hodisalarning 52 foiziga to‘g‘ri keladi. Yana 15 foiz hodisalar texnik nosoz uskunalardan foydalanish va shaxsiy himoya vositalarining etishmasligi, 7 foizi esa xodimlarning ehtiyotsizligi tufayli yuz bergan.
Sohani boshqarishdagi inqirozning qo‘shimcha omili normativ bazaning eskirishi va fuqarolar murojaatlariga e’tiborsizlikdir. Hozirda 19 ta amaldagi shaharsozlik me’yor va qoidalari 20 yildan ortiq vaqt davomida qayta ko‘rib chiqilmagan. Bu Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 6 oktyabrdagi qarorini (reglamentlarni har 3–4 yilda yangilash majburiyati) va “Texnik jihatdan tartibga solish to‘g‘risida”gi qonunni (me’yorlarni har 5 yilda yangilash talabi) buzadi. Shu bilan birga, vazirlik aholi bilan ishlashda past ko‘rsatkichlarni namoyish etmoqda: o‘tgan yilning dekabr holatiga ko‘ra, Prezidentning Virtual va Xalq qabulxonalariga kelib tushgan 13,8 ming shikoyatning atigi 18 foizi ijobiy hal qilingan. Muammolarni yuzaki ko‘rib chiqish fuqarolardan 1358 ta takroriy murojaat to‘planishiga olib keldi.
Source: podrobno.uz