O‘zbekistonda bolalar huquqlarini himoya qilish tizimi so‘nggi yillarda sezilarli o‘zgarishlarga uchradi, ammo mavjud muammolar hamon jiddiy bo‘lib qolmoqda. Oliy Majlisning bola huquqlari bo‘yicha vakili, bolalar ombudsmani Surayyo Rahmonova Gazeta’ga bergan intervyusida tizimdagi yutuqlar va kamchiliklar haqida batafsil ma’lumot berdi.
Rahmonovaning ta’kidlashicha, O‘zbekiston Markaziy Osiyoda bola huquqlari bo‘yicha xalqaro hujjatlarni tatbiq etish bo‘yicha yetakchi davlat hisoblanadi. Biroq, global raqamli tahdidlar, onlayn zo‘ravonliklar va boshqa yangi chaqiriqlar tizimdan intensiv ish olib borishni talab qilmoqda. Uning so‘zlariga ko‘ra, bolalar ombudsmanining asosiy vazifasi davlat va jamiyatning barcha bo‘g‘inlarida bola manfaatlarini himoya qilish va bu borada davlat organlari faoliyatiga baho berishdir.
2025-yilda bolalar ombudsmaniga kelib tushgan murojaatlar soni 2024-yilga nisbatan 80 foizga oshgan. 2026-yilning birinchi yarmida esa 2025-yilning shu davriga nisbatan 30 foizga ko‘p murojaat qayd etilgan. Rahmonova bu o‘sishni ijobiy tendensiya deb baholaydi: “Murojaatlar ko‘paygani muammolar tabu va latent zonadan chiqib, ularga qat’iy munosabat bildirilayotganidan dalolat beradi”.
Murojaatlar tahliliga ko‘ra, 2025-yilda tushgan murojaatlarning 18,4 foizi bolaning shaxsiy huquq va erkinliklariga, 39 foizi ijtimoiy huquqlariga, 2,5 foizi iqtisodiy va ekologik huquqlariga, qolgan 39 foizi boshqa masalalarga oid bo‘lgan. Eng ko‘p murojaatlar bolalarga nisbatan zo‘ravonlik (15 foiz), aliment to‘lash (moddiy ta’minot) va oilaviy muhit bilan bog‘liq masalalarda kelib tushadi.
Rahmonova bolalarga nisbatan zo‘ravonlik holatlari kamayganini, biroq aliment va oilaviy nizolar bilan bog‘liq muammolar ko‘payganini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ajrim jarayonida bolalar ko‘pincha o‘ch olish quroliga aylanmoqda va bu eng ko‘p jabrlanuvchi tomon bo‘lmoqda. “Ota-onalar o‘zaro shaxsiy adovatiga tayangan holda harakat qilishyapti, buning fonida bola jabr ko‘rmoqda”, deydi u.
Bolalar ombudsmani instituti 2021-yilda mustaqil maqomga ega bo‘lgan. Rahmonova bu lavozimda 3 yildan beri ishlab kelmoqda. Uning ta’kidlashicha, bu vaqt ichida bolalar ombudsmani tashabbusi bilan 5 ta qonun hujjati ishlab chiqilgan, 100 dan ortiq qonunchilik hujjatlari tekshirilgan. Shuningdek, davlat organlari xodimlarining malakasini oshirish bo‘yicha UNICEF bilan hamkorlikda ishlar olib borilmoqda.
Dok-1 Maks ishi bo‘yicha Rahmonova farmatsevtika sohasida qat’iy nazorat o‘rnatilganini, 2024-yilda prezident farmoni bilan farmakologik nazorat tizimi kuchaytirilganini ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, dori vositalarini ishlab chiqaruvchi tashkilotlarga litsenziya berish talablari qayta ko‘rib chiqilgan va xalqaro standartlar joriy etilgan.
Surayyo Rahmonova bolalar huquqlarini himoya qilishda jamiyatning roli muhimligini ta’kidlab, “Bola mustaqil, Konstitutsiya va qonun bilan mustahkamlangan huquqlarning egasi hisoblanadi. Mana shu qarash jamiyatda shakllanmas ekan, biz muammolarga qayta to‘qnash kelaveramiz”, degan xulosaga keldi.
Source: www.gazeta.uz