O'zbekistonda joriy etilishi kutilayotgan uglerod soliği mamlakatimizdagi korxonalarni o'z texnologiyalarini yangilashga hamda tabiatga yetkazilayotgan zararni sezilarli darajada kamaytirishga undashi lozimligi aytilmoqda. Biroq, ushbu fiskal mexanizm mavjud soliq turlariga qo'shimcha tarzda tatbiq etilsa, uning yakuniy og'irligi mahsulotlar narxi orqali oddiy aholi zimmasiga tushishi mumkinligi jiddiy xavotir uyg'otmoqda. Kun.uz nashriga intervyu bergan mutaxassislar bu borada avvalo chiqindilarni baholashning aniq tizimini yaratish va iste'molchilarga bo'ladigan salbiy ta'sirni chuqur o'rganish zarurligini alohida ta'kidladilar.
Soliq maslahatchisi Murod Muhammadjonovning fikricha, agar yangi uglerod soliği amaldagilarga qo'shimcha ravishda kiritilsa, u to'g'ridan-to'g'ri tovarlar qiymatiga ta'sir ko'rsatadi. Uning ta'kidlashicha, mazkur to'lov xuddi aksiz solig'iga o'xshab narx ustiga qo'shiladi va uning miqdori korxonaning tabiatga chiqaradigan zararli moddalari hajmiga qarab belgilanadi. Tabiiyki, bu jarayonning yakuniy to'lovchisi baribir oddiy iste'molchi bo'ladi. Mutaxassis soliqni faqatgina yoqilg'i-energetika mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilarga nisbatan ehtiyotkorona qo'llash maqsadga muvofiq ekanini, aks holda xomashyo sifatida foydalanuvchi barcha korxonalarga og'irlik qilishini bildirdi.
O'z navbatida, iqtisodchi Otabek Bakirov uglerod soliщidan ko'zlangan asosiy maqsad davlat byudjetiga qo'shimcha mablag' yig'ish emas, balki atrof-muhitni ifloslantirayotgan sanoat subyektlarini zamonaviy ekologik talablarga moslashishga majburlash bo'lishi kerakligini qayd etdi. Uning so'zlariga ko'ra, kimyo sanoati, issiqlik elektr stansiyalari hamda neft-gazni qayta ishlash korxonalari texnologik o'zgarishlarga rag'batlantirilishi lozim, biroq byudjetni to'ldirish ikkinchi darajali masala bo'lishi kerak.
Shu bilan birga, iqtisodchi bunday soliqni joriy etishdan oldin korxonalarning ekologiyaga ta'sirini o'lchash va adolatli baholash mexanizmlari mavjud emasligiga e'tibor qaratdi. Misol tariqasida Angrendagi ko'mirda ishlaydigan issiqlik stansiyalari yoki Qashqadaryodagi neft-gaz kompaniyalarining zararini aniqlovchi obyektiv o'lchovlar bor-yo'qligi masalasi ochiq qolayotganini ta'kidladi. Bakirov uglerod soliщining o'ziga qarshi emasligini, biroq uning oqibatlari va joriy etish asoslari har tomonlama puxta o'rganilishi shartligini bildirdi.
Source: kun.uz