Serbiyada hukumatning ommaviy axborot vositalari ustidan nazorati kuchayib, mustaqil jurnalistikaga bo‘lgan bosim yildan-yilga ortib bormoqda. Xalqaro tashkilotlar hisobotlariga ko‘ra, mamlakatda matbuot erkinligi keskin yomonlashgan.
2012-yilda hokimiyatga kelgan Serbiya progressiv partiyasi (SNS) ommaviy axborot vositalarini to‘liq nazorat qilishni maqsad qilgan. Jurnalist va media tahlilchi Nedim Sejdinovichning so‘zlariga ko‘ra, hukumat bilan hamkorlik qilishga rozi bo‘lgan nashrlar moliyaviy va institutsional qo‘llab-quvvatlangan, rad etganlar esa iqtisodiy va siyosiy izolyatsiyaga uchragan.
Birinchi qadamlardan biri Voevodina mintaqasidagi jamoat teleradiokompaniyasini egallab olish bo‘lib, u yerda butun rahbariyat va muharrirlar almashtirilgan. Keyinchalik, hukmron elitaga yaqin shaxslar, jumladan vazir Bratislav Gashichning oilasi va oligarx Radoitsa Milosavlevich mahalliy ommaviy axborot vositalarini sotib olgan.
Sejdinovichning ta’kidlashicha, ommaviy axborot vositalarining qariyb 90 foizi to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki bilvosita prezident Aleksandr Vuchich rejimi bilan bog‘liq. Ushbu nashrlar davlat pullari hisobidan, asosan loyihalarni birgalikda moliyalashtirish va davlat reklamasi orqali mablag‘ bilan ta’minlanadi. So‘nggi o‘n yil ichida bu maqsadlarga taxminan 120 million yevro sarflangan.
Mustaqil nashrlar bozorda ham bosimga uchraydi. Yirik xususiy kompaniyalar hukumat bilan munosabatlarni buzmaslik uchun mustaqil ommaviy axborot vositalarida reklama berishdan qochadi. Natijada jurnalistika va propaganda o‘rtasidagi chegara deyarli yo‘qolgan.
Tanqidiy ovozlar noloyiq deb topiladi va iblis sifatida ko‘rsatiladi, janrlar esa hukumat nuqtai nazaridan yoritiladi. Prezident Vuchichning chiqishlari ko‘pincha jonli efirda uzatiladi va partiya mitinglari bir vaqtning o‘zida barcha kanallarda namoyish etiladi.
Mustaqil elektron ommaviy axborot vositalari uyushmasi (ANEM) ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil boshidan beri 78 ta yangi nashr ro‘yxatga olingan. Ushbu nashrlardagi matnlar imzosiz va deyarli bir xil bo‘lib, ular jurnalistik mahsulotdan ko‘ra ko‘proq pamfletlarni eslatadi.
Chegara bilmas muxbirlar tashkilotining so‘nggi Matbuot erkinligi indeksiga ko‘ra, Serbiya 104-o‘ringa tushib ketgan va “qiyin vaziyat”dagi mamlakatlar qatoriga kiritilgan. Vuchich yaqin orada parlament saylovlarini e’lon qilishi kutilmoqda, bu esa vaziyatni yanada og‘irlashtirishi mumkin.
Source: www.dw.com