Yaponiyaning Osaka shahridagi Etnologiya milliy muzeyida “Ipak yo‘li savdogarlarining aks-sadosi: Samarqand yodgorliklari va Yevroosiyo aloqalari” nomli keng qamrovli ko‘rgazma ochildi. Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi tomonidan tashkil etilgan ushbu tadbirda 200 dan ortiq eksponat, asosan Samarqand viloyatidagi Kofir-qal’a yodgorligidan topilgan noyob arxeologik topilmalar namoyish etilmoqda. Bu O‘zbekiston hukumati tomonidan ushbu muzeyda ilk bor o‘tkazilayotgan ko‘rgazma bo‘lib, unda o‘zbek va yapon olimlarining birgalikdagi ilmiy hamkorligi natijalari keng ommaga taqdim etilmoqda.
Ko‘rgazmaning asosiy tashabbuskori Osaka Etnologiya milliy muzeyi professori Teramura Hirofumi bo‘lib, u bir necha yildan buyon Kofir-qal’adagi qazishma ishlarida faol ishtirok etmoqda. Muzey bosh direktori Yuji Saki ta’kidlaganidek, ushbu ko‘rgazma Markaziy Osiyoning qadimgi va zamonaviy tarixini yagona hikoya sifatida aks ettiradi, ayniqsa Buyuk ipak yo‘lining nafaqat savdo, balki din, san’at va madaniyat almashinuvidagi rolini ta’kidlaydi. Saki, “Savdogarlar nuqtai nazaridan tatbiq etilgan ushbu ko‘rgazma orqali tashrif buyuruvchilar mintaqaning boy madaniyati va o‘zaro aloqalar qudratini his etishlari mumkin”, deb izoh berdi.
O‘zbekistonning Yaponiyadagi elchisi Muxsinxo‘ja Abduraxmonov ushbu ko‘rgazmaning ahamiyatini ta’kidlab, u Kofir-qal’ada yapon arxeologlari ishtirokida topilgan eksponatlar orqali qadimgi so‘g‘d sivilizatsiyasining ma’naviy va moddiy dunyosini ochib berishini qayd etdi. Elchi, “Bu nafaqat ilmiy hamkorlikning yorqin namunasi, balki O‘zbekistonning boy madaniy merosi haqida Yaponiya va xalqaro jamoatchilikda chuqurroq tasavvur hosil qilishga xizmat qiladi”, deb qo‘shimcha qildi.
Kofir-qal’a yodgorligi haqida ma’lumot berar ekan, Samarqand arxeologiya instituti yetakchi ilmiy xodimi Amiriddin Berdimurodov bu qal’aning V-VIII asrlarga oid muhim arxeologik obyekt ekanligini, dastlab otashparastlik diniga e’tiqod qilgan odamlar yashaganini, keyinchalik arablar tomonidan bosib olinganidan so‘ng aholi Islom dinini qabul qilganini tushuntirdi. U, “Kofir-qal’a nomi xalq tilida shu tariqa paydo bo‘lgan, ammo bu haqda aniq manbalar yo‘q”, deb ta’kidladi. Berdimurodov, qal’ada 13 yildan buyon yapon va o‘zbek arxeologlari tomonidan olib borilayotgan qazishma ishlari natijasida 600 dan ortiq muhr, 100 dan ortiq kumush tanga, zardushtiylikka oid suyak qutilari va Nana ma’budasi tasvirlangan yog‘och eshik kabi noyob topilmalar chiqqanligini aytdi.
Ko‘rgazmaning eng muhim eksponatlaridan biri Kofir-qal’adan topilgan, Luvr restavratorlari tomonidan qayta tiklangandan so‘ng barqaror holatga keltirilgan kuygan yog‘och pannodir. Bu panno So‘g‘d san’atining noyob durdona asari bo‘lib, unda 46 ta odam figurasidan iborat kompozitsiya va ma’buda Nananing siymosi o‘yilgan. Panno 2022-yilda Luvrda o‘tkazilgan ko‘rgazmada ham namoyish etilgan va butun dunyo uchun noyob muzey ashyosi hisoblanadi. Ko‘rgazma ikki qavatda tashkil etilib, birinchi qavatda Kofir-qal’a topilmalari, ikkinchi qavatda O‘zbekistonning milliy musiqa asboblari, hunarmandchilik buyumlari va zamonaviy savdo jarayonlari haqida videomateriallar namoyish etilmoqda. Tadbir 2-iyungacha davom etadi.
Source: www.gazeta.uz