O‘zbekiston, Toshkent – AN Podrobno.uz. Samarqanddagi Registon maydonidagi madrasalar va Meksikadagi mayya piramidalari devorlaridagi geometrik naqshlarning o‘xshashligi ko‘pchilikni hayratga soladi. Ammo bu o‘xshashlik qadimiy aloqalarning isboti emas, balki turli sivilizatsiyalar geometriya orqali tartib, go‘zallik va muqaddas ma’no izlaganining natijasidir.

Matematiklar isbotlaganidek, tekislikni takrorlanuvchi naqsh bilan to‘ldirishning atigi 17 usuli mavjud. Bu usullar parallel ko‘chirish, aylantirish, aks ettirish va sirpanchiq aks ettirish kabi to‘rtta asosiy simmetriya amaliyotiga asoslanadi. Shuning uchun turli mintaqalardagi ustalar muqarrar ravishda bir xil geometrik kombinatsiyalarga kelgan.

Samarqand naqshlarida girih – o‘n qirrali yulduzlar, romblar va ko‘pburchaklardan tashkil topgan murakkab kompozitsiyalar mavjud. Mesoamerika me’morchiligida esa romblar, kvadratlar va zinapoyalar bir-birining ichiga joylashtirilgan. Ikkala holatda ham ustalar uyg‘unlik va muvozanatni izlagan.

XX asrda kashf etilgan fraktallar va kvazikristallar tushunchalari bu naqshlarning mohiyatini ochishga yordam beradi. Samarqanddagi girih naqshlari kvazikristallga yaqin tuzilishga ega bo‘lib, ular takrorlanmaydi va fraktal printsip asosida katta yulduzlardan kichik yulduzchalarga o‘tadi. Mesoamerika naqshlari esa ilon terisidagi romblarni eslatuvchi fraktallardir.

Farqlar falsafada: islom me’morlari tirik mavjudotlarni tasvirlash taqiqi tufayli mavhum geometriya orqali ilohiy tartibni ifodalagan. Mayya hindulari esa tabiatni – ilon, chaqmoq, tog‘larni stilizatsiya qilgan. Ularning naqshlari nafaqat bezak, balki hokimiyat va muqaddaslik ramzi bo‘lgan.

Xulosa qilib aytganda, Registon va Qadimiy Meksika naqshlarining o‘xshashligi sirli aloqalar emas, balki geometriya koinotning universal tili ekanligining isbotidir. Turli madaniyatlar mustaqil ravishda murakkab geometrik fikrlash usullariga kelgan.

Source: podrobno.uz