Afg‘onistonning Hirot shahrida shialarga tegishli ibodatxonaga qilingan hujumda kamida 11 kishi halok bo‘ldi. AFP agentligi xabariga ko‘ra, mahalliy manbalar qurbonlar soni ancha yuqori ekanini bildirmoqda.
Hozircha hech bir guruh hujum uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmagan. Tolibon ma’murlari tergov boshlanganini va aybdorlar jazolanishini va’da qilgan, biroq hech qanday natija haqida xabar berilmagan.
Ilgari “Xuroson islom davlati” (IShID) shialarga qarshi hujumlar uchun muntazam javobgarlikni o‘z zimmasiga olgan. Hirotdagi hujumda sukut saqlanishi mumkin bo‘lgan jinoyatchilar, xavfsizlik holati va hokimiyatning himoya qilish qobiliyati haqida savollar tug‘dirmoqda.
Kuzatuvchilar shia jamoasining ahvolini Tolibonning diniy xilma-xillikni institutsional himoya qilish qobiliyatining barometri deb biladi. Xavfsizlik faqat harbiy mavjudlik bilan emas, balki siyosiy tan olinish, qonuniy tenglik va ishonchli himoya bilan belgilanadi.
Hirotlik R. Jaafari ismli fuqaro: “Afsuski, Afg‘oniston umuman shialar uchun xavfsiz joy emas va avval ham shunday edi. Bu hukumat ostida ham, oldingi hukumat ostida ham,” dedi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu Tolibon hokimiyatga kelganidan beri shialarga qarshi birinchi hujum, ammo oxirgisi bo‘lmaydi.
Hujum guvohi bo‘lgan va o‘g‘li halok bo‘lgan bir ayol: “Biz qo‘rqamiz va uxlay olmaymiz. Har kuni bu dahshat yana takrorlanishini kutamiz,” dedi. U hokimiyatdan hech qanday yordam kelmaganini va mamlakatni tark etishni o‘ylayotganini aytdi.
Vashingtondagi “Nafratni o‘rganish markazi”dan Niala Muhammad: “Hirotdagi so‘nggi hujum Afg‘onistondagi shia jamoasining doimiy zaifligini ko‘rsatadi. Tolibonning o‘ta konservativ sunniy talqini shialarni bid’atchi deb belgilaydi, bu ularning himoyasizligini oshiradi,” dedi.
Shialar Afg‘onistonda ozchilikni tashkil qiladi, asosan hazora etnik guruhiga mansub. Aholi ulushi 10-20% atrofida baholanmoqda. Ammo bu faqat taxminlar, chunki 1970-yillardan beri aholi ro‘yxati o‘tkazilmagan.
Inson huquqlari tashkilotlariga ko‘ra, Tolibon so‘nggi o‘n yilliklarda shialarga qarshi bir necha qirg‘inlar uyushtirgan va hozirgi hukmronligi davrida tizimli diskriminatsiyani davom ettirmoqda. 2025-yil iyulida Human Rights Watch Bamiyan viloyatidan 25 hazora oilasining zo‘ravonlik bilan quvib chiqarilishi haqida xabar berdi.
Sobiq afg‘on jinoyat qidiruv boshlig‘i Besmillah Taban: “Tolibon mafkurasi shialarni kofir deb biladi. Agar fatvo chiqarilsa, rejim to‘g‘ridan-to‘g‘ri buyruq berishga hojat qolmaydi, jangchilar o‘zlari qiladi,” dedi. Shu bilan birga, u aholi o‘rtasidagi dinlararo birdamlik kuchli ekanini ta’kidladi.
Germaniyada surgunda yashovchi shia ruhoniysi Mashkur Kabuli: “Tolibon bizni himoya qilishga va’da bergan, ammo buni isbotlamagan. Ular faqat sunniy hanafiy mazhabini tan oladi va boshqalarni o‘z diniga o‘tishga majbur qiladi,” dedi.
Source: www.dw.com