Berlin, Germaniya – AQSh prezidenti Donald Tramp va Germaniya kansleri Fridrix Merts o‘rtasidagi Erondagi urush bo‘yicha diplomatik ziddiyat Yevropaning transatlantik aloqalari haqida keng muhokamaga sabab bo‘ldi. Berlin qit’aning yetakchi harbiy kuchiga aylanishga intilmoqda.
Merts o‘tgan hafta Vashington Tehron bilan kelishuvga erisha olmagani uchun “kamsitilgan” deb aytib, Trampni “strategiyasiz”likda aybladi. Bu izohlar qizg‘in munozaralarga sabab bo‘ldi va Tramp Germaniyadan 5000 AQSh askarini qayta joylashtirishni e’lon qildi.
OAV ma’lumotlariga ko‘ra, olib chiqish Bavariyadagi Vilseckda joylashgan Stryker brigadasini o‘z ichiga oladi. Bu qayta joylashtirish haqida Tramp 2020-yilda birinchi marta gapirgan edi.
E’lon Germaniya dushanba kuni O‘rta yer dengiziga minalarni tozalash kemasi va ta’minot kemasini jo‘natgan paytga to‘g‘ri keldi. Berlin bu kemalar faqat harbiy harakatlar tugaganidan keyin Hormuz bo‘g‘ozidagi tor yuk yo‘lagini tozalashda qatnashishini aytgan bo‘lsa-da, AQSh Erondagi kampaniyasi davomida Germaniyadagi bazalar va harbiy infratuzilmaga tayanib kelgan.
Merts – BlackRock’da sobiq yuqori maslahatchi, uzoq vaqt AQSh manfaatlariga yaqin deb ko‘rilgan – qo‘shinlarni olib chiqishni kutilmagan deb atadi. Mudofaa vazirligi bu harakatni “oldindan ko‘rish mumkin” deb ta’rifladi.
Respublikachi siyosatchilar Rojer Uiker va Mayk Rojers, Senat va Vakillar Palatasining Qurolli Kuchlar qo‘mitalari raislari, olib chiqishdan “jiddiy xavotir” bildirdilar.
Bu harakat qo‘shinlar sonini Rossiyaning 2022-yilda Ukrainaga to‘liq bosqinidan oldingi darajaga qaytaradi, ya’ni operatsion ta’sir cheklangan bo‘lishi mumkin. Tahlilchilarning fikricha, Germaniyada uzoq masofali qurol tizimlarini joylashtirish rejalarini bekor qilish yanada muhimroq bo‘lishi mumkin.
Dushanba kuni Germaniya mudofaa vazirligi AQShning Germaniyaga Tomahawk qanotli raketalari va SM-6 raketalari bilan batalyon joylashtirish rejasini “qat’iy bekor qilgani” yo‘qligini aytdi.
Kansler idorasi vakili bu borada: “Yevropa va Germaniyada o‘z tizimlarimizni rivojlantirishni amalga oshirish muhim”, dedi.
AQSh 2026-yildan boshlab Germaniyada uzoq masofali o‘q otish qobiliyatlarini epizodik joylashtirishni rejalashtirgan edi. Uzoq masofasi tufayli bu raketalar Rossiya ichidagi nishonlarni urishi mumkin.
Hozirda Germaniyada 36 000 ga yaqin AQSh askari joylashgan bo‘lib, bu xorijdagi eng yirik AQSh kontingentlaridan biridir. Sovuq urush davrida Germaniya NATOning Sovet ekspansiyasiga qarshi oldingi chizig‘i bo‘lgan. Bugungi kunda uning bazalari AQShning Yaqin Sharqdagi operatsiyalari uchun muhim hisoblanadi.
Eng mashhuri Ramstein – AQShning Yevropadagi eng yirik inshooti, u dron operatsiyalari uchun harbiy markaz bo‘lib xizmat qiladi. Bu yerda sun’iy yo‘ldosh va optik tolalar orqali ma’lumot va video signallarni uzatish AQShdagi uchuvchilarga zarba berish imkonini beradi.
Shtutgartda AQSh Yevropa qo‘mondonligi va Afrika qo‘mondonligi shtab-kvartiralari joylashgan. OAV ma’lumotlariga ko‘ra, Shtutgart yaqinidagi ob’ektlar Eronga shifrlangan aloqalarni uzatish uchun ham ishlatilgan.
Germaniyada 20 ga yaqin AQSh yadro quroli joylashgan – bu borada tanqidchilar ularni olib tashlashni talab qiladi, boshqalar esa buni NATOning to‘xtatuvchi kuchi deb biladi.
Chap partiyadan Lea Raysner, parlament tashqi ishlar qo‘mitasi a’zosi, Germaniyaning mojarodagi rolining eng keskin tanqidchilaridan biri: “Germaniya hukumati urushda ishtirok etmasligini da’vo qiladi, shu bilan birga Hormuz bo‘g‘oziga minalarni tozalash kemasini jo‘natadi. Harbiy infratuzilma va logistik yordam ko‘rsatadigan davlat o‘zini neytral deb atay olmaydi. Bu neytrallik emas, bu yolg‘on”, dedi.
Mertsning XDP partiyasidan deputat Yurgen Xardt esa Al Jazeera’ga bergan intervyusida Germaniya uchun Hormuz bo‘g‘ozida “jangovar missiya” “mumkin emas”ligini aytdi. U transatlantik sheriklik “stress testidan” o‘tayotganini, ammo Tramp NATOga sodiq qolganini ta’kidladi.
Boshqa Yevropa davlatlari AQSh hujumlarida ishtirokini cheklagan bo‘lsa (Ispaniya havo bazalaridan foydalanishni chekladi, Shveytsariya havo hududini yopdi), Germaniya bunday qadamni qo‘ymadi.
Dominik Tolksdorf, Germaniya Tashqi siyosat kengashi (DGAP) xodimi, qaror “unchalik ajablanarli emas”ligini, chunki Vashington o‘zining 2026-yil yanvaridagi Milliy mudofaa strategiyasida xavfsizlik va mudofaa siyosatini qayta yo‘naltirganini aytdi.
E’lonlar Yevropa davlatlari qurollanishni tezlashtirib, harbiy mustaqillikka intilayotgan bir paytga to‘g‘ri keldi. Berlin 2039-yilga qadar qit’adagi eng kuchli an’anaviy armiyani yaratish niyatini e’lon qildi. Mudofaa xarajatlari 2021-yildagi 47 milliard yevrodan (55 milliard dollar) bugungi kunda 108 milliard yevroga (127 milliard dollar) oshdi – taxminan 130 foizga.
Yevropaning eng yirik iqtisodiyotida kansler Merts kuchli bosimga duch kelmoqda. Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi natijasida yuqori energiya narxlari saylovchilarga og‘ir ta’sir ko‘rsatmoqda va uning reytingi keskin tushib ketdi. Germaniya sanoati Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishidan beri uzoq davom etgan tanazzulda, bu arzon gazga kirishni uzib qo‘ydi va 2022-yilda “Shimoliy oqim” quvurlarining sabotaji bilan tezlashdi.
Source: www.aljazeera.com