Janubiy Koreya va Yaponiya AQSHning Fors ko‘rfazidagi urushida o‘z mudofaa majburiyatlari haqida noqulay savollarga duch kelmoqda. AQSH Prezidenti Donald Tramp bu hafta boshida Buyuk Britaniya, Xitoy, Frantsiya, Yaponiya va Janubiy Koreyani Hormuz bo‘g‘oziga harbiy kemalar yuborishga chaqirgan edi, chunki bu bo‘g‘oz 28-martdan beri de-fakto yopiq holatda. Tramp keyinchalik o‘z pozitsiyasidan chekinib, ijtimoiy tarmoqlarda “bizga NATO mamlakatlarining yordami kerak emas” deb e’lon qildi, ammo kuzatuvchilar ittifoqchilar hali ham bosim ostida ekanligini ta’kidlamoqda.
Al Jazeera muxbiri Jek Bartonning ma’lumotlariga ko‘ra, Tramp payshanba kuni Oq uyda Yaponiya Bosh vaziri Sanae Takaychi bilan uchrashganda harbiy kemalar masalasini yana ko‘tarishi kutilmoqda. Bartonning aytishicha, Yaponiya O‘rta Sharqdan energiya resurslariga juda bog‘liq bo‘lgani uchun bu bosim mantiqiy ko‘rinadi. Yaponiyaning Dengiz O‘zini-O‘zi Mudofaa Kuchlari dunyodagi eng yirik va zamonaviy flotlardan biri hisoblanib, Tramp ma’muriyati uchun jozibador nishonga aylangan.
Yaponiya va AQSH o‘rtasida o‘zaro mudofaa shartnomasi mavjud bo‘lsa-da, Tokioning tinchlikparvar konstitutsiyasi O‘zini-O‘zi Mudofaa Kuchlarini qachon joylashtirish mumkinligi haqida cheklovlar qo‘yadi. Qonuniy senariylarga hujumga uchragan yoki “o‘lim xavfi” ostida bo‘lgan holatlar, shuningdek ittifoqchilarni “kollektiv o‘zini-o‘zi mudofaa” qilish kiradi. Takaychi bu hafta qonunchilarga o‘z kemalari va manfaatlarini himoya qilish uchun qonuniy ravishda nima qilish mumkinligini ko‘rib chiqayotganini aytgan, ammo joylashtirish hali gipotetik senariy bo‘lib qolmoqda.
Yaponiyaning O‘rta Sharq neft importiga bog‘liqligi katta, buning 70 foizi Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadi. Tokio etishmovchilikni qoplash uchun dushanba kuni strategik zaxiralardan neft chiqarishni boshladi. Tokiodagi Xalqaro Xristian Universiteti professori Stiven Nagining so‘zlariga ko‘ra, AQSHning yordam so‘rashi kutilmagan emas, lekin Yaponiya nima kutayotganini hisobga olishi kerak. U Yaponiyaning roli haqida: “Ular Eron hujumining oldingi chizig‘ida bo‘ladimi yoki mina qarshi faoliyat, yoqilg‘i quyish, dengiz sohasi xabardorligi kabi qo‘llab-quvvatlovchi rol o‘ynaydimi?” deb so‘radi.
Janubiy Koreya ham shunga o‘xshash muammoga duch kelmoqda, chunki u ham AQSH bilan shartnoma ittifoqchisi, ham O‘rta Sharq neft va gaz eksportiga juda bog‘liq mamlakat. Seul o‘tgan hafta iste’molchilar uchun narxlarni tez ko‘tarilishidan saqlash uchun 1997-yildagi Osiyo moliyaviy inqirozidan beri birinchi marta ichki yoqilg‘i narxlariga narx chegarasini joriy qildi. Qonunchilar hukumatni O‘rta Sharqqa harbiy aktivlarni joylashtirishda ehtiyot bo‘lishga chaqirmoqda. Nafaqadagi Janubiy Koreya general-leytenanti In-Bum Chunning aytishicha, Seulning AQSH bilan O‘zaro Mudofaa Shartnomasi Hormuz bo‘g‘oziga qo‘llaniladimi yoki yo‘qmi, darhol aniq emas.
Seul shuningdek Shimoliy Koreyaga qarshi ishonchli qo‘rqitishni saqlab qolish uchun AQSHga yordam berishni tortishishi kerak. So‘nggi media xabarlariga ko‘ra, AQSH Janubiy Koreyadagi THAAD raketalarining bir qismini O‘rta Sharqqa ko‘chirishni ko‘rib chiqmoqda. Bu raketalar Shimoliy Koreyani qo‘rqitish uchun o‘rnatilgan edi va ularning olib tashlanishi, shuningdek dengiz aktivlari, saylovchilarni asabiylashtirishi mumkin. Chun ta’kidlaganidek, Seul shimoldan doimiy tahdidni va Janubiy Koreya harbiy kemasining allaqachon O‘rta Sharqda joylashganligini hisobga olishi kerak, ammo neft importining 70 foizi Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tgani uchun navigatsiya erkinligi muhim milliy manfaatdir.
Source: www.aljazeera.com