Pokiston tashqi ishlar vaziri Ishoq Dar 25-mart kuni Islomobodning AQShning 15 bandlik tinchlik taklifini Eron hukumatiga yetkazayotganini tasdiqladi. Turkiya va Misr qo‘shimcha diplomatik qo‘llab-quvvatlashni ta’minlamoqda. Bu voqea AQSh-Isroilning Eron bilan urushi ikkinchi oyiga kirgan bir paytda sodir bo‘ldi.
Bosh AQSh muzokarachisi Stiv Vitkoff ham Pokistonning Vashington va Tehron o‘rtasida xabarlarni uzatayotganini tasdiqladi. So‘ngra, AQSh prezidenti Donald Tramp o‘zining ijtimoiy tarmog‘ida Eron elektr stansiyalariga hujum qilish tahdidini 10 kunlik tanaffusga chiqarganini e’lon qildi. Tramp bu qarorni Eron hukumatining iltimosiga bog‘lab izohladi, ammo Eron to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralar olib borilayotganini rad etdi.
Pokistonning bu roli yangi emas. Mamlakat 1971-yilda AQSh-Xitoy orqali maxfiy aloqalarini yo‘lga qo‘yishda vositachilik qilgan, 1980-yillarda Sovet qo‘shinlarining Afg‘onistondan chiqishiga yordam bergan Jeneva kelishuvlarida muhim rol o‘ynagan. Shuningdek, 2020-yilda Doha kelishuviga olib kelgan muzokaralarda ham Pokiston ishtirok etgan.
Pokiston bosh vaziri Shehbaz Sharif Eron prezidenti Masud Pezeshkian bilan bir necha bor suhbatlashdi. Qo‘shinlar boshlig‘i marshal Asim Munir esa Donald Tramp bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri telefon aloqasi o‘rnatdi. Ikkala rahbar ham Pokiston bilan o‘tgan yil sentyabr oyida o‘zaro mudofaa shartnomasi imzolagan Saudiya Arabistoniga tashrif buyurishdi.
Pokistonning sobiq elchisi Nag‘mona Xashmiyning so‘zlariga ko‘ra, Pokiston o‘zining geografik joylashuvi va musulmon dunyosi bilan aloqalarini tinchlik uchun diplomatik imkoniyatga aylantirishga harakat qilgan. Biroq, bu diplomatik sa’y-harakatlarning samaradorligi hali aniq emas.
Tarixiy misol sifatida, 1971-yilda AQSh davlat kotibi Genri Kissinger Pokiston orqali Xitoyga maxfiy tashrif buyurgan. Bu tashrif AQSh va Xitoy o‘rtasidagi munosabatlarni yaxshilashga olib keldi. Pokistonning bu roli uning Vashington va Pekin bilan ishonchli munosabatlariga asoslangan edi.
Pokiston Afg‘onistondagi diplomatik jarayonlarda ham faol ishtirok etgan. 1988-yilda Jeneva kelishuvlarini imzolashda, 2015-yilda Tolibon va Afg‘oniston hukumatining birinchi rasmiy muzokaralarini o‘tkazishda, 2020-yilda Doha kelishuviga erishishda muhim rol o‘ynadi. Biroq, bu kelishuvlar Pokistonning uzoq muddatli manfaatlarini kafolatlama qoldi.
Pokiston Saudiya Arabistoni va Eron o‘rtasidagi keskinlikni yumshatishga ham harakat qilgan, ammo bu sa’y-harakatlar cheklangan natijalar berdi. 2023-yilda Xitoyning Saudiya-Eron munosabatlarini tiklashdagi muvaffaqiyati Pokistonning roli haqida savollar tug‘dirdi.
Tahlilchilarning fikriga ko‘ra, Pokistonning takroriy diplomatik roli uning geografik joylashuvi va mintaqaviy munosabatlariga bog‘liq. Eron Pokistondagi katta shia aholisini, AQSh esa Pokistonning yadro quroliga ega musulmon davlati sifatidagi ahamiyatini e’tiborga oladi.
Pokistonning hozirgi Eron vositachiligi oldingi sa’y-harakatlarga qaraganda yuqori darajadagi risklarni o‘z ichiga oladi. Diplomat Masud Xonning ta’kidlashicha, Pokiston mintaqada Vashington, Tehron va Fors ko‘rfazi poytaxtlarida ishonchga ega bo‘lgan yagona davlatdir.
Source: www.aljazeera.com