AQShning sobiq prezidenti Donald Trumpning NATO ittifoqdosh davlatlariga nisbatan noroziligi uning prezidentlik davridan oldin ham mavjud bo‘lgan. Uning ittifoqchilarning mudofaa xarajatlarini past deb hisoblashi va Daniya hududi bo‘lgan Grenlandiyani egallash bilan tahdid qilishi kabi harakatlari NATO ichida doimiy taranglikni keltirib chiqardi.
Analitiklarga ko‘ra, Trumpning Eron urushiga NATO ittifoqchilarining qo‘shilmasligi bu yoriqni yangi darajaga ko‘tardi. Trump bu qo‘llab-quvvatlamaslikni ittifoq uchun "hech qachon yo‘qolmaydigan dog‘" deb atadi, Germaniya kansleri Fridrix Merts esa bu mojaroni "transatlantik stress testi" deb taʼrifladi. Bu o‘zaro munosabatlar NATOning omon qolish qobiliyatiga qaratilgan asosiy savolni ochib berdi.
Ekspertlar taʼkidlashicha, Trump AQShni NATOdan rasman chiqarish uchun Senatdagi ikki uchdan ko‘p ovoz yoki Kongress qonuni kerak, bu esa tez orada amalga oshmaydi. Biroq, u ittifoqchilarga yordam berish majburiyatini bajarmaslik, Yevropadagi AQSh qo‘shinlarini olib chiqish yoki harbiy bazalarni yopish kabi boshqa usullar orqali NATOga zarar yetkazishi mumkin. Sobiq Italiya elchisi Stefano Stefaninining aytishicha, Trumpning chiqib ketish ehtimoli haqidagi gapilari ham ittifoqning ishonchliligini zaiflashtirish uchun yetarli.
Yevropa ittifoqchilari esa himoya qobiliyatlarini oshirishga harakat qilmoqda. Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi Yevropa mudofaa sanoatining zaifligi va AQShga qaramligini ochib berdi, bu esa 2020-2025 yillar oralig‘ida mudofaa xarajatlarini 62% ga oshirishga olib keldi. Biroq, Xalqaro Xavfsizlik Tadqiqotlari Instituti hisobotiga ko‘ra, Yevropa hali ham razvedka, sunʼiy yo‘ldosh tizimlari va logistika kabi sohalarda AQShga qaram bo‘lib qolmoqda.
Baʼzi mutaxassislar, masalan, Shvetsiya instituti tahlilchisi Minna Alander, NATOning Yevropa davlatlari uchun harbiy hamkorlik tuzilmasi sifatida omon qolishi mumkinligini taʼkidlaydi. Germaniya mudofaa boshlig‘i general Karsten Broyerning taxminlariga ko‘ra, Rossiya 2029 yilga kelib NATO hududiga hujum qilish qobiliyatini tiklay oladi, bu esa Yevropani tezroq tayyorgarlik ko‘rishga majbur qiladi. NATOning AQSh manfaatlariga xizmat qilganligi, masalan, 11-sentabr hujumlaridan keyin Afg‘onistonga qo‘shin yuborilgani, eʼtiborga olinishi kerak.
Source: www.aljazeera.com