Stokgolm Tinchlik Tadqiqotlari Xalqaro Instituti (SIPRI) maʼlumotlariga ko‘ra, 2025-yilda global harbiy xarajatlar ketma-ket 11-yil o‘sib, rekord darajadagi 2,887 trillion dollarga yetdi. Bu ko‘rsatkich harbiy kemalar, samolyotlar, raketalar va boshqa qurollarga sarflangan mablag‘larni o‘z ichiga oladi.
SIPRI tadqiqotchisi Xiao Liangning taʼkidlashicha, bu o‘sish davom etayotgan urushlar, keskinliklar va geosiyosiy noaniqliklarga javobdir. Ukraina va G‘azodagi janglar, shuningdek, Sudandagi mojaro global beqarorlikka qo‘shimcha omil bo‘lmoqda. “Barcha inqirozlar hali ham davom etar ekan va ko‘plab mamlakatlarning uzoq muddatli rejalari tasdiqlangan, bu tendensiya 2026 va undan keyingi yillarda ham davom etadi”, dedi u.
Global o‘sishning asosiy qismi Yevropaga to‘g‘ri keladi: bu yerda harbiy xarajatlar 14 foizga o‘sib, 864 milliard dollarni tashkil etdi. Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi Yevropa davlatlarining xavfsizlikka bo‘lgan qarashlarini o‘zgartirdi. Ko‘plab Yevropa hukumatlari Rossiyaning Ukraina tashqarisida ham tahdid solishi mumkinligidan xavotirda. Natijada, NATO aʼzolari mudofaa xarajatlarini oshirmoqda.
Yevropa davlatlari orasida Germaniya eng katta harbiy xarajat qiluvchi davlat bo‘ldi: uning mudofaa byudjeti 24 foizga o‘sib, 114 milliard dollarga yetdi va dunyoda to‘rtinchi o‘rinni egalladi. Germaniya ilk bor 1990-yildan beri NATOning YaIMning 2 foizi mezonidan oshib, 2,3 foizga yetdi. Buning uchun Germaniya parlamenti fiskal qoidalarni o‘zgartirib, harbiy xarajatlarni YaIMning 1 foizidan yuqori qismini qarz olishdan ozod qildi.
AQSh harbiy xarajatlari 2025-yilda 7,5 foizga kamayib, 954 milliard dollarni tashkil etdi. Buning asosiy sababi – AQSh Kongressi Ukrainaga yangi harbiy yordamni maʼqullamaganligi. Biroq Liangning so‘zlariga ko‘ra, bu pasayish qisqa muddatli bo‘lishi mumkin: “2026 yilgi byudjet katta o‘sishni ko‘rsatmoqda. Yaqin Sharqdagi urush va Osiyodagi keskinliklar bilan sekinlashuv qisqa muddatli bo‘lishi mumkin”.
Xitoy ikkinchi o‘rinda qolib, harbiy xarajatlarini 7,4 foizga oshirdi va 31 yil davomida har yili o‘sishni davom ettirdi. Xitoy o‘z qurolli kuchlarini 2035-yilgacha modernizatsiya qilish rejasini amalga oshirmoqda. Yaponiya harbiy xarajatlari 9,7 foizga o‘sib, 62,2 milliard dollarga yetdi, Hindiston esa 8,9 foizga o‘sib, 92,1 milliard dollarni tashkil etdi.
Harbiy xarajatlarning jahon YaIMidagi ulushi 2009-yildan beri eng yuqori darajaga – 2,5 foizga yetdi. Liangning taʼkidlashicha, bu ijtimoiy xizmatlar va rivojlanish yordamiga taʼsir qiladi: “Hukumatlar ijtimoiy xizmatlar yoki rivojlanish yordamini qisqartirishi mumkin. Bu nafaqat urushlar va qurollar haqida – bu jamiyatlarga chuqur taʼsir ko‘rsatadi”.
SIPRI ekspertlari harbiy xarajatlarning o‘sishi yangi qurollanish poygasiga olib kelishi va ishonchni kamaytirishi mumkinligidan ogohlantiradi. “Bu ko‘proq qurol va ko‘proq qurol demakdir. Yangi qurollanish poygasi ishonchni kamaytiradi va noto‘g‘ri hisoblash xavfini oshiradi”, dedi Liang.
Source: www.dw.com