14-iyun kuni AQSh va Eron o‘z urushlarini tugatish bo‘yicha ramka kelishuviga erishdilar. Hormuz bo‘g‘ozining ochilishi, Livandagi bombardimonlarning to‘xtatilishi va eng muhimi – qotilliklarning to‘xtatilishi kutilmoqda. 100 kundan ortiq davom etgan urushda minglab odamlar, jumladan Eronning eng yuqori martabali rahbarlari halok bo‘ldi va jahon iqtisodiyoti yo‘qolish yoqasiga keldi. Hatto mo‘rt sulh ham birinchi yorug‘likdek tuyuladi.
Bu urush nima uchun sodir bo‘lganini tushunish uchun uning umumiy sababini nomlash kerak: “Buyuk Isroil” – bu Isroil davlati emas, balki uning dahshatli g‘oyasidir. “Buyuk Isroil” Iroq, G‘azo, Livan, Suriya va Erondagi urushlarning sababchisi bo‘lgan.
Ushbu doktrina Isroil butun tarixiy Falastinni – Iordan daryosidan O‘rta yer dengizigacha – va qo‘shni mamlakatlarning qismlarini ham o‘z ichiga olishi kerakligini ta’kidlaydi. AQShning Isroildagi elchisi Mayk Hukabining so‘zlariga ko‘ra, “Buyuk Isroil” Nil daryosidan Furotgacha cho‘zilgan. Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu o‘tgan yozda “Buyuk Isroil” qarashiga “juda” bog‘liqligini tan oldi.
Bu absurd va xavfli doktrinaning ikki ota-onasi bor. Birinchisi – Netanyaxu kabi dunyoviy qattiqqo‘llar, ular Isroil xavfsizligi uchun daryodan dengizgacha bo‘lgan barcha yerlarni nazorat qilishi kerak, deb hisoblaydilar. Ikkinchisi – Isroil moliya vaziri Smotrich va milliy xavfsizlik vaziri Ben-Gvirning yahudiy ustunligi e’tiqodi, ular Xudo yerni faqat yahudiylarga bergan deb da’vo qiladilar.
“Buyuk Isroil” paranoiya, megalomaniya va diniy g‘ayratni birlashtirgan dasturdir. U o‘nlab yillar oldin rad etilishi kerak edi, ammo Isroilning tashqi va harbiy doktrinasini uch o‘n yil davomida boshqarib kelmoqda. Netanyaxu AQShni aldab, bu g‘oyani saqlab qoldi.
Eronga qarshi urush “Buyuk Isroil”ning eng so‘nggi fantaziyasi edi. 90 million kishilik hukumat bir kun ichida ag‘darilishi kerak edi. Albatta, bu sodir bo‘lmadi. Isroil va Amerika bombalari 28-fevralda Eron rahbarlarini o‘ldirdi, ammo bu va’da qilingan qulashni keltirmadi. Natijada minglab o‘limlar, bo‘g‘ilgan Hormuz bo‘g‘ozi va global neft zarbasi bo‘ldi.
AQSh prezidenti Donald Tramp “Buyuk Isroil” aldanishiga qo‘shilishdan azob chekdi va buni biladi. Eron bilan yangi kelishuv uning qochish klapanidir. Aynan shuning uchun Isroilning “Buyuk Isroil” siyosatchilari yangi kelishuvni bo‘g‘ishga harakat qilmoqdalar, chunki Eron bilan tinchlik “Buyuk Isroil” uchun mag‘lubiyatdir.
“Buyuk Isroil” Isroilni qutqarmayapti, balki o‘ldirmoqda. Tramp va Netanyaxu o‘rtasidagi ishqalanish faqat yuzaki. Pew so‘roviga ko‘ra, dunyo Isroilga nisbatan juda salbiy munosabatda. AQShda olti kishidan o‘n nafari Isroilni noxush ko‘radi.
G‘arbiy Osiyoda tinchlik yo‘li “Buyuk Isroil”ni to‘xtatishdir: Eronga qarshi urushni tugatish, G‘azodagi genotsidni to‘xtatish va G‘arbiy Sohilni bo‘g‘ishni bas qilish. Eng muhimi, doktrina taqiqlagan narsani qilish – Falastin davlatini 1967 yil chegaralarida BMTning 194-a’zosi sifatida yaratish.
Eron sulhi buni miniatyurada ko‘rsatadi: u jang maydonida emas, balki vositachilik orqali qo‘lga kiritildi. Bu Vashington “Buyuk Isroil” urushidan ko‘ra tinchlikni ko‘proq xohlaganida mumkin bo‘ldi. Isroil omon qolishi mumkin, ammo “Buyuk Isroil” sifatida emas – bu halokatli g‘oya uni va AQShni bir urushdan ikkinchisiga olib bordi.
Source: www.aljazeera.com