Germaniyaning mashhur avtobanlarida ketma-ket kelayotgan jazirama kunlar tufayli beton plitalar ko‘tarilib, asfalt deformatsiyalanmoqda. Iyul oyi boshida mamlakatdagi yettita avtomagistral qismi vaqtincha yopilgan.
Autobahn GmbH kompaniyasi vakilining aytishicha, muammo asfalt tarkibidagi bitumda – neftdan olinadigan bog‘lovchi modda. Bitum yuqori haroratda (taxminan 60°C dan) yumshaydi va elastikligini yo‘qotadi. Tashqi havo 30°C dan oshganda, qora asfalt yuzasi quyoshda ikki baravar qizib, deformatsiyalanadi.
Karlsrue Texnologiya Institutidan muhandis Nina Stelzenmyuller nemis yo‘llari “bunday stresslarga umuman mo‘ljallanmagan”ligini ta’kidlaydi. “Yo‘l qoplamasi tarkibi so‘nggi 30-50 yil tajribasiga asoslangan”, ammo iqlim o‘zgarishlarini hisobga olmaydi.
Hozirda Germaniyada yo‘l qoplamalari -30°C dan +45°C gacha haroratga mo‘ljallangan. Biroq Germaniya meteorologiya xizmati modellari bo‘yicha, sharqiy hududlarda 2040-yilga borib bu maksimal ko‘rsatkich oshib ketishi mumkin.
Federal transport vazirligi tadqiqot instituti ishtirokidagi tadqiqot iqlim o‘zgarishi mavjud yo‘l materiallarini chegaraga yetkazayotganini ko‘rsatgan, ammo bu xulosalar hali majburiy talablarga aylantirilmagan.
2019-yilgi tadqiqotda och rangli kvartsit qo‘shilgan asfalt 7°C kamroq qizishi aniqlangan. Tadqiqotchilar aks ettiruvchi qatlamlarni qo‘llashni tavsiya qilgan. Biroq bunday moslashuvlarning narxi va chidamliligi o‘rganilmagan.
Tokioda aks ettiruvchi, suv saqlovchi yo‘l qoplamalari standartga aylangan – ular sirt haroratini 8-10°C pasaytiradi. Feniksda (AQSh) och rangli qoplamalar qo‘llanilmoqda, ammo ular atrofdagi havoni isitadi.
Stelzenmyuller yuqori samarali bog‘lovchilar – sovuq va issiqqa chidamli materiallar ishlab chiqilayotganini, ammo ularni me’yoriy hujjatlarga kiritish va amaliyotga joriy etish yillar, hatto o‘n yillar olishi mumkinligini aytadi.
Transport vazirligi 2025-yilda kamroq zaharli qoplamalarni “imkon qadar tez” joriy etishni buyurgan. Stelzenmyuller iqlimga mos yo‘l qurilishi uchun ham shunday shoshilinch yondashuv kerakligini ta’kidlaydi. Nashr vaqtida transport vazirligi izoh bermagan.
Source: www.dw.com