Chadning sharqiy qismidagi Goudrane qochoq lagerida 50 000 ga yaqin sudanlik qochoq yashaydi. Suv tanklari to‘rt kundan beri quruq edi. Suv yuk mashinasi tepalikdan ko‘ringanda, yuzlab odamlar qizib turgan qum ustida yugurib, mashina tomon otildi. Ko‘pchilik oilalar uchun bir to‘ldirilgan kanistr yana bir kun omon qolishni anglatardi.
Olomonning old qismidagi ayollar yiqildi. Bolalar ular ustidan oshib tushdi. Ba’zilar tiz cho‘kib, kanistrlarini yo‘qotdi. 10 daqiqa ichida olomon yuk mashinasini o‘rab oldi va uning 6 000 litr suvi tugadi. 43 yoshli sudanlik o‘qituvchi Roxia Ibrohim bo‘sh chelaklar bilan ketayotgan shogirdlarini ko‘rib, “Bir yil oldin men el-Fashirdan qochayotgan bolalarning tashnalikdan o‘lganini ko‘rgan edim”, dedi.
Al Jazeera muxbirlari o‘nlab sudanlik qochoqlar bilan suhbatlashdi. Ulardan biri Ibrohim edi. U el-Fashir atrofidagi janglardan qochib, yo‘lda Tez yordam kuchlari (RSF) tomonidan hujumga uchraganini aytdi. Uning chaqalog‘i orqasidan tortib olib, yerga tashlangan, eri esa boshiga tepilgan va ko‘rish qobiliyatini yo‘qotgan. “Askarlar bizdagi ozgina suvni yerga to‘kishlarini ko‘rdim”, dedi u ko‘z yoshlari bilan.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, 2023 yil aprelidan beri 938 000 dan ortiq sudanlik qochoq qo‘shni Chadga qochib o‘tgan. Ularning aksariyati mamlakatning qurg‘oqchil sharqidagi haddan tashqari gavjum lagerlarda yashaydi. Ba’zilari BMT Qochoqlar bo‘yicha Oliy Komissarligi (UNHCR) tomonidan tavsiya etilgan minimal kunlik suv ta’minotining yarmidan kamiga yashab qolgan.
Goudrane lageridagi tibbiy klinikada yosh onalar davolanish uchun navbatda turibdi. Lagerning yagona shifokori tibbiyot yolg‘iz o‘zi hal qila olmaydigan muammoga duch kelgan: “Infeksiyalar va bakterial muammolarni davolash uchun dori-darmonlarimiz bor, ammo toza suv bo‘lmasa, ularni qabul qilib bo‘lmaydi”.
Fransuz gumanitar tashkiloti Solidarites International 2008 yildan beri Chadda ishlaydi, ammo sharqdagi qochoq lagerlaridagi suv inqirozi eng dolzarb favqulodda vaziyatlardan biri ekanini aytadi. Tashkilotning mamlakat direktori Tibo Anri: “Biz lagerlarda toza suvga kirishni yaxshilash uchun qo‘limizdan kelganini qilmoqdamiz, ammo mavjud mablag‘ hammaga xavfsiz suv ta’minlash uchun yetarli emas”, dedi.
Sudan urushi kuchaygani sari Chadga ko‘proq qochoqlar kelmoqda. Adre tranzit lagerida qochoqlar RSF va ittifoqchi qurolli guruhlar tomonidan shafqatsiz hujumlardan omon qolganliklarini aytib berishdi. Zahra Xamis el-Geneina shahridan qochib, zo‘rlash, uyiga takroriy hujumlar va deyarli 50 kunlik dron hujumlaridan omon qolgan. U chegaraga yetib borguncha o‘g‘li otib o‘ldirilgan.
Xamis masalit jamoasiga mansub. BMT tergovchilari el-Geneina va uning atrofidagi masalitlarga qarshi hujumlarni etnik tozalash deb ta’riflagan. Urush to‘rtinchi yiliga kirdi va Sudan bo‘ylab tarqaldi. Xalqaro sa’y-harakatlar mojaroni tugatishda kam muvaffaqiyatga erishdi. 53 yoshli Fatna Adam: “Men erim va o‘g‘limni urushda yo‘qotdim. Ikkalasi ham qochayotganimizda snayperlar tomonidan otib o‘ldirildi. Bir kun Sudanga qaytishni istardim, faqat tinchlik bo‘lganda”, dedi.
Source: www.aljazeera.com