Nigeriyaning Katsina shtatidagi Jibia shahrida yashovchi Safiya Musa uchun tikuv mashinasi zo‘ravonlikdan mahrum qilgan narsani qaytarib berdi: bolalarini boqish imkoniyati. Ammo eri va ikki farzandini yo‘qotganidan keyin qurgan hayoti uni og‘riqli tanlov oldida qoldirdi: uyga qaytishmi yoki qochib kelgan joyda yaratgan zaif mustaqillikni yo‘qotish xavfini olishmi.
Safiya 2023-yilda Katsina shtatidagi Kankara shaharchasiga qurolli banditlar hujum qilganini eslaydi. O‘sha paytda eri fermer va oziq-ovqat savdogari bo‘lib ishlagan, ular ikki kichik farzandi – Umar (4) va Maryam (6) bilan yashagan, katta uch farzandi esa qarindoshlarida edi. Hujumchilar shahar rahbarini o‘g‘irlamoqchi bo‘lgan, ammo muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Otishma paytida Safiya xonasiga yashiringan, bolalari tashqarida o‘ynayotgan edi. Banditlar shaharni tark etayotganda 20 ga yaqin odamni o‘ldirgan.
Uch kundan so‘ng erining ham o‘ldirilganini bilgan Safiya Batsariga qochib, u yerda qolgan uch farzandi bilan uchrashgan. Keyin yana bir hujum Batsariga yetib kelgach, u yana Jibiyaga qochib, ko‘chirilganlar lageriga joylashgan.
Jibiyada Safiya har qanday ishni qilgan – don maydalash, vaqtinchalik ishlar. Keyin Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi (UNDP) iqlim xavfsizligi loyihasi doirasida sumka tikish bo‘yicha treningda qatnashgan. Loyiha mojarolardan jabrlangan ayollarga hunar va uskuna berib, kichik biznes boshlashga yordam beradi.
Treningdan so‘ng Safiya sumka tikishni daromad manbaiga aylantirgan. “Men bolalarimga taklif qiladigan hech narsam yo‘q edi, ularni ovqatlantirish uchun tilanchilikka yuborardim. Endi o‘zim boqaman”, deydi u. 2024-yil martida loyiha 20 ayolni sumka ishlab chiqarishga o‘rgatib, tikuv mashinalari va materiallar bergan.
30 yoshli Karima Sule to‘rt yil oldin zo‘ravonlikdan qochib Jibiyaga kelgan. “Oyiga taxminan 50 dollar ishlab olaman. Talab yuqori bo‘lganda ko‘proq”, deydi u. Ammo mojaro hududida biznes yuritish qiyin: Safiya material sotib olishga pul topishda qiynaladi, Karima esa zo‘ravonlik bo‘lganda bozor faolligi susayishini aytadi.
HumAngle tadqiqotchisi Abdussamad Ahmad Yusufning so‘zlariga ko‘ra, iqtisodiy faollik ayollarni yangi xavflarga duchor qilishi mumkin: “O‘g‘irlash maqsadli bo‘lib bormoqda”. Katsina hukumati 2023-yilda Community Watch Corps tashkil etgan, ammo ko‘plab oilalar uyga qaytishga ikkilanadi.
Safiya uyga qaytishni xohlaydi, chunki bolalari qarindoshlariga muhtoj, ammo biznesini yo‘qotishdan qo‘rqadi. “Agar u yerda davom ettira olmasam, qanday yashaymiz?” deydi u.
Source: www.aljazeera.com