Pokiston Bosh vaziri Shahboz Sharif Saudiya Arabistoniga ikki kunlik tashrif bilan kelmoqda. Pokiston Tashqi ishlar vazirligi bayonotiga ko‘ra, bu tashrif “Fors ko‘rfazidagi keskinlik kuchaygan bir paytda” amalga oshirilmoqda.
Sharifning idorasi payshanba kuni samolyotga chiqish oldidan bergan bayonotida, “bu tashrif mintaqaviy vaziyatning qisqa muddatli ta’siri fonida amalga oshirilayotgan bo‘lib, ikki davlat o‘rtasidagi strategik hamkorlik, ikki tomonlama munosabatlar hamda mintaqaviy va xalqaro masalalar bo‘yicha muvofiqlashtirishni yanada kengaytiradi”, deya ta’kidlangan.
Sharifni Bosh vazir o‘rinbosari va tashqi ishlar vaziri Ishoq Dor, armiya shtab boshlig‘i Asim Munir va boshqa vazirlar hamrohlik qilmoqda. Bu Sharifning bu yilgi Saudiya Arabistoniga uchinchi tashrifi bo‘lib, u Saudiya valiahd shahzodasi Muhammad bin Salmon bilan uchrashadi. Uchrashuvda “ikki davlat o‘rtasidagi uzoq yillik birodarlik munosabatlari va hamkorlik yanada mustahkamlanadi hamda mintaqaviy vaziyat muhokama qilinadi”, deyiladi bayonotda.
Tashrif Pokiston Saudiya boshchiligidagi yangi Qizil dengiz harbiy-dengiz koalitsiyasiga qo‘shilganidan bir hafta o‘tib amalga oshirilmoqda. Ushbu koalitsiya Yaman hududidagi Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan hutiylarning kemalarga hujumlaridan himoya qilishni maqsad qilgan.
Tashrif, shuningdek, AQSh va Eron o‘rtasidagi mo‘rt sulh hamda Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochish muzokaralari fonida sodir bo‘lmoqda. Pokiston bu ikki davlat o‘rtasidagi asosiy vositachilardan biri hisoblanadi.
Ekspertlarning fikricha, tashrifning ikkita asosiy maqsadi bor: iqtisodiy yordam va strategik muvofiqlashtirish. “Pokiston iqtisodiy jihatdan qiyin ahvolda va Saudiya Arabistonidan moliyalashtirishni ko‘paytirish hamda Pokiston so‘ragan neft yetkazib berishni kechiktirish rejasini ma’qullashni istaydi”, deydi Qirol Faysal tadqiqot va islomshunoslik markazi (KFCRIS) ilmiy xodimi Umar Karim. Buning evaziga Islomobod qirollikka mudofaa majburiyatlarini yana bir bor tasdiqlashi mumkin.
Tashrif Pokistonning bir nechta strategik ustuvor yo‘nalishlarni muvozanatlash harakatlarini ham aks ettiradi. Sidney Texnologiya Universiteti doktoranti Muhammad Faysalning ta’kidlashicha, Pokiston “bir nechta raqobatdosh strategik rollarni muvozanatlamoqda”: u Saudiya Arabistonining eng yaqin xavfsizlik hamkori, Vashington va Tehron o‘rtasida vositachi hamda Qizil dengiz va Hormuz bo‘g‘ozidagi beqarorlikka duchor bo‘lgan davlatdir. Armiya shtab boshlig‘i Munirning delegatsiyada bo‘lishi tashrifning xavfsizlik jihatini ta’kidlaydi.
Tashrifda uchta asosiy masala muhokama qilinadi: savdo, mudofaa va dengiz xavfsizligi. Sentyabr oyida imzolangan Strategik mudofaa shartnomasi (SMDA) har bir davlatni boshqasiga hujumni o‘ziga hujum sifatida qarashga majbur qiladi. Pokiston allaqachon ushbu shartnoma doirasida Saudiya harbiy bazasiga qiruvchi samolyotlarni yuborgan.
Ekspertlar tashrifning ahamiyatini turlicha baholamoqda. Faysalning fikricha, mudofaa shartnomasi Pokistonning Fors ko‘rfazidagi harbiy holatini tubdan o‘zgartirmagan, balki “deterrent va inqirozni muvofiqlashtirish mexanizmi” bo‘lib xizmat qilmoqda. Karim esa bu shartnoma “signal va joylashtirish aralashmasi” ekanini ta’kidlab, Islomobod Eron bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarama-qarshilikdan qochishga harakat qilayotganini, ammo hutiylar kabi nodavlat aktyorlarga nisbatan qat’iy pozitsiyani egallayotganini aytadi.
Tashrif 28-fevralda AQSh-Isroil zarbalari Eron Oliy rahbariyatini yo‘q qilgan va mamlakatning yadroviy hamda harbiy infratuzilmasini nishonga olgan mojarodan besh oydan ko‘proq vaqt o‘tib amalga oshirilmoqda. Pokiston aprel oyida ikki haftalik sulhga vositachilik qilgan va iyun oyida keyingi kelishuvni ta’minlashga yordam bergan. Ammo bu kelishuv iyul oyida Eron kuchlari tasdiqlangan yuk kemalariga zarba berganidan so‘ng barbod bo‘lgan.
Saudiya Arabistoni uchun bu tashrif ishonchli xavfsizlik hamkori bilan aloqalarni mustahkamlash imkoniyatini beradi, chunki AQShning uzoq muddatli himoyasiga bo‘lgan ishonch zaiflashmoqda. Islomobod uchun esa Riyod bilan yaqin aloqalar qo‘shimcha moliyaviy yordam va mintaqaviy xavfsizlik aktyori sifatidagi obro‘sini mustahkamlashi mumkin.
Biroq, asosiy muammo raqobatdosh munosabatlarni muvozanatlashda. Pokiston Eron bilan 900 km chegaraga ega va Tehron bilan uzoq yillik aloqalarga ega. Saudiya Arabistoni bilan chuqur mudofaa hamkorligi bu muvozanatni buzishi mumkin. “Eng katta xavf shundaki, Pokistonning vositachi va Saudiya Arabistoniga xavfsizlik ta’minlovchisi sifatidagi hozirgi muvozanat harakati, agar Eron va uning ittifoqchilari Saudiya Arabistoniga hujum qilishda davom etsa, zaiflashadi”, deydi Karim.
Source: www.aljazeera.com