Rossiyaning eng yirik onlayn chakana savdo kompaniyasi Wildberries, ko'pchilik tomonidan Amazon bilan taqqoslanadi. Ba'zi foydalanuvchilar uning sayti yoki ilovasida xarid qilishni o'ziga qaramlik deb hisoblashadi. Yekaterinburg shahridan bo'lgan buxgalter Aleksandra, ismini oshkor qilmaslik sharti bilan Al Jazeera nashriga bergan intervyusida, ko'p odamlar Wildberries'ga qaram bo'lib qolganini, savatga mahsulot qo'shib, chegirmalarni kutishlarini aytdi.
Aleksandra bilan suhbatdan bir necha soat o'tgach, Ukraina dronlari Yekaterinburgdagi Wildberries omboriga zarba berdi. Bu shahar Ukraina chegarasidan 2087 kilometr uzoqlikda joylashgan. Videolarda ombor tomidan ikkita kulrang tutun ko'tarilayotgani va qo'riqchilarning dronlarni urib tushirishga urinayotgani aks etgan. Kompaniya Yekaterinburgda buyurtmalar vaqtincha cheklanganini ma'lum qildi. Viloyat gubernatori Denis Paslerning so'zlariga ko'ra, 800 xodim evakuatsiya paytida jarohat olmagan.
Ukraina urushni Rossiya hududiga olib kirishga urinayotgan bir paytda, Wildberries tez-tez nishonga aylanmoqda. O'tgan haftadagi hujum iyul o'rtalaridan beri kamida 12 ta omborni to'liq yoki qisman vayron qilgan, 13 xodimni o'ldirgan va o'nlab kishilarni yaralagan oldingi zarbalardan kamroq halokatli bo'ldi. Voronej chekkasidagi Wildberries logistika markazi ham shu hafta boshida hujumga uchragan.
Bremen universiteti tadqiqotchisi Nikolay Mitroxinning fikricha, Wildberries'ga zarbalar front chizig'iga emas, balki Kiyevning Rossiya iqtisodiyoti qanday ishlashi va bu zarbalarning ijtimoiy-siyosiy oqibatlari haqidagi tasavvuriga bog'liq. Aleksandraning so'zlariga ko'ra, 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga to'liq bosqinidan keyin ko'plab ruslar do'konlarga borishni to'xtatib, Wildberries'ga o'tishgan.
Wildberries 40 ta ulkan ombor va 200 ga yaqin kichikroq ob'ektlarga ega bo'lib, umumiy saqlash maydoni 5,2 million kvadrat metrni tashkil etadi. Bu Vatikan hududidan 12 baravar katta. O'n minglab kichik chakana sotuvchilar o'z tovarlarini shu yerda saqlaydi va yetkazib berish xizmatidan foydalanadi. Kompaniyaning buyurtma berish punktlari norasmiy ijtimoiy markazlarga aylangan. Rostovlik tadbirkor Anatoliyning aytishicha, yoshlar uchun bu joylar, ayniqsa qishloq joylarda, klub kabi.
2025-yilda Wildberries aylanmasi 79 milliard dollarni tashkil etdi, bu Rossiya yalpi ichki mahsulotining qariyb 3 foizi va onlayn chakana savdoning deyarli yarmini tashkil qiladi. Biroq Kiyev, uning omborlarini "qonuniy nishon" deb atab, kompaniya urush harakatlarini qo'llab-quvvatlaganini, dron qismlari, navigatsiya uskunalari, birinchi yordam to'plamlari va o'q o'tkazmaydigan jiletlar kabi harbiy yoki ikki maqsadli mahsulotlarni sotganini da'vo qilmoqda. Kompaniya va Kreml bu ayblovlarni rad etadi.
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiyning maslahatchisi Mixaylo Podolyakning so'zlariga ko'ra, "harbiy logistika juda ko'p". Har bir hujumdan keyin osmonda ulkan tutun bulutlari ko'tariladi, bu havo sifati va "urush hidi" haqida shikoyatlarga sabab bo'ladi. Yong'inlarni o'chirish soatlab yoki kunlab davom etishi mumkin. Podolyakning ta'kidlashicha, hujumlar "urush ularga tegishli emas" deb da'vo qiladigan katta ijtimoiy guruhlarga katta ta'sir ko'rsatish uchun mo'ljallangan.
Ammo Mitroxin bu zarbalar Rossiya armiyasining jangovar tayyorgarligiga umuman ta'sir qilmasligini, chunki shunga o'xshash tovarlar boshqa bozorlarda ham sotilishini aytdi. "Ha, ehtimol tovarlar yetkazib berish bir necha kunga kechikadi yoki biroz qimmatroq bo'ladi, lekin bu vaziyatni deyarli o'zgartirmaydi", dedi u. Qochqin oppozitsiya faoli Sergey Bizuykin ham hujumlar oddiy ruslarning urushga bo'lgan munosabatini o'zgartirishini qiyin deb hisoblaydi.
Ukraina rasmiylari bu zarbalarni Rossiyaning Ukraina pochta bo'limlari, energetika infratuzilmasi, kasalxonalar va turar-joy binolariga uzoq yillik hujumlariga javob deb ataydi. Ammo Kreml Kiyevni "terrorizm"da aybladi. Kreml matbuot kotibi Dmitriy Peskov 21-iyulda "Kiyev rejimi tinch aholi punktlariga zarba berishda davom etmoqda, bu Kiyev rejimining terroristik mohiyatidir", dedi.
Jeneva konventsiyalari fuqarolik ob'ektlariga hujumlarni taqiqlaydi, ammo Gaagadagi Xalqaro Jinoyat Sudi tergov boshlamaydi, chunki Moskva uning nizomini ratifikatsiya qilmagan. Kiyevlik tahlilchi Aleksey Kushchning fikricha, zarbalar kompaniyani logistikani markazlashtirishdan voz kechishga, xizmat narxini oshirishga va yirik markazlarni kichikroqlarga bo'lishga majbur qiladi. Wildberries dron hujumlaridan etkazilgan zararni sug'urta qilmagani uchun oqibatlar kuchaymoqda.
Iyul oyidagi hujumlardan birida ombori yonib ketgan kichik biznes egasi ayol videoda yig'lab, "bugun men rasman ishsiz qoldim" dedi. Kuzatuvchilar dron hujumlari harbiy ta'minotga ta'sir qilishiga shubha qilishmoqda. Kreml hozircha faqat Wildberries yoki uning mijozlariga soliq imtiyozlari yoki subsidiyalar berishni muhokama qilmoqda. Kompaniya Kreml nazoratidagi banklardan yuzlab million dollar qarz olgani uchun uning muammolari kuchayishi mumkin. Ukrainalik Fire Point dron va raketa ishlab chiqaruvchisi hamkori Denys Schtillerman 28-iyulda "Wildberries va Ozonni tugatish kerak, bu Rossiya bank tizimini qulashi mumkin", dedi.
Source: www.aljazeera.com