O‘zbekiston, Toshkent – AN Podrobno.uz. Birlashgan Millatlar Tashkiloti ekspertlari xalqaro hamjamiyatni Afg‘onistonda ayollar va qizlar huquqlariga nisbatan jiddiy cheklovlar, ocharchilik va boshqa gumanitar muammolar saqlanib turgan bir paytda Tolibon hokimiyati bilan munosabatlarni normallashtirishga shoshilmaslikka chaqirdi.
Ekspertlarning baholashicha, bu vaqt ichida mamlakatda ayollar va qizlar huquqlariga nisbatan cheklovlar kuchaygan. Tolibon 2021-yilda hokimiyatga qaytganidan so‘ng maktablar 12 yoshdan oshgan qizlarni qabul qilishni to‘xtatgan, 2022-yil dekabrida esa ayollarga universitetlarga kirish taqiqlangan. Natijada 2,4 million qiz o‘rta ta’lim olish imkoniyatidan mahrum bo‘lgan.
Cheklovlar hayotning boshqa sohalariga ham ta’sir ko‘rsatgan. Ayollar va qizlar tizimli diskriminatsiya va ko‘plab taqiqlarga duch kelmoqda, nogironligi bo‘lgan shaxslar esa ta’lim olish, tibbiy yordam va iqtisodiy hayotda ishtirok etishda to‘siqlarga uchramoqda.
Shu bilan birga, Afg‘oniston jiddiy oziq-ovqat muammolarini boshdan kechirmoqda. Mamlakatning taxminan 14 million aholisi o‘tkir oziq-ovqat tanqisligiga duch kelmoqda, biroq yordam faqat har to‘qqiz muhtojdan biriga yetkazilmoqda. 12 viloyatda bolalar o‘rtasida o‘tkir to‘yib ovqatlanmaslikning rekord darajasi qayd etilgan.
Vaziyat qurolli mojarolar, ishsizlik, narxlar o‘sishi, xalqaro moliyalashtirishning qisqarishi va asosan Pokiston hamda Erondan chiqarib yuborilgan deyarli olti million afg‘onistonlikning qaytishi bilan yanada og‘irlashmoqda. Asosiy oziq-ovqat mahsulotlari narxi 20–30 foizga oshgan. Qishgacha gumanitar dasturlarni davom ettirish uchun Jahon oziq-ovqat dasturi qo‘shimcha 500 million dollar jalb qilishi zarur.
Yana bir jiddiy muammo — ayollarga nisbatan zo‘ravonlik. Tolibon kelganidan so‘ng mamlakatning o‘nta viloyatida ayollarni o‘ldirishning 231 holati qayd etilgan.
53 ta o‘lim holati rasman o‘z joniga qasd qilish deb tan olingan, biroq qarindoshlar va guvohlar mumkin bo‘lgan oilaviy zo‘ravonlik haqida xabar berishgan. Shu bilan birga, atigi 58 ta hibsga olish qayd etilgan, ba’zi hibsga olinganlar keyinchalik ozod qilingan.
O‘zgarishlar ayollarni himoya qilishning ilgari mavjud mexanizmlariga ham ta’sir ko‘rsatgan. Tolibon qaytganidan so‘ng Ayollar ishlari vazirligi, ayollarga nisbatan zo‘ravonlik holatlari bo‘yicha maxsus prokuratura va boshpana tarmog‘i tugatilgan. Taxminan 250 nafar ayol sudya ishdan chetlashtirilgan, ayol prokurorlar esa uyga jo‘natilgan.
Aynan shu cheklovlar va inson huquqlari buzilishlarining yig‘indisi BMT ekspertlarining xavotiriga sabab bo‘lmoqda. Ular Tolibon hokimiyatidan inson huquqlariga rioya qilishni talab qilishni davom ettirishga va mamlakatda sodir bo‘layotgan qonunbuzarliklarni hisobga olmagan holda vaziyatni normallashtirishga yo‘l qo‘ymaslikka chaqirmoqda.
Ularning baholashicha, Tolibon hokimiyati bilan munosabatlarni normallashtirish yo‘lidagi har qanday qadamda mamlakatdagi inson huquqlari ahvolini hisobga olish zarur. Ayniqsa, ayollar va qizlarning ahvoliga alohida e’tibor qaratish lozim, chunki ular amaldagi cheklovlar va taqiqlar tufayli eng zaif guruh bo‘lib qolmoqda.
Source: podrobno.uz