Edinburg, Shotlandiya – 1967-yil 11-mayda, o‘n besh yoshli falastinlik o‘smir Raja Shahoda o‘zining birinchi kundalik yozuvini boshladi.

«Aziz kundaligim, – deb yozgan edi u ingliz tilida, – bugungi tajribalarim juda achinarli, asalarilar buning sababchisi». U qo‘shni bog‘lardan asalarilarni haydab chiqarishga qarshi chiqib, ular bilan «shartnoma» tuzishni taklif qilgan.

Bu bolalarcha norozilik falastin xalqining quvg‘in qilinishiga qarshi edimi? «Albatta», – deydi hozir 75 yoshda bo‘lgan Shahoda. Uning shaxsiy kundaliklari payshanba kuni Edinburg universitetining tadqiqot markaziga rasman topshirildi.

Shahoda – falastin adabiyotining yirik namoyandasi, 20 ga yaqin kitob muallifi. U Ramallohdagi Quaker maktabida o‘qiyotganda kundalik yozishni boshlagan. U o‘z hayotini hujjatlashtirish zarurligini anglagan.

Uning arxivi 5 million so‘zdan ortiq, o‘n minglab sahifalarni o‘z ichiga oladi. 2023-yil oxirida Isroilning G‘arbiy Sohildagi bosqinlari va G‘azodagi urush tufayli u arxivni ko‘chirishga qaror qildi.

«O‘tgan hafta ko‘rganimda, ular xavfsiz joyda, qo‘sh qulflar va konditsioner ostida saqlanayotganini ko‘rib, yengil tortdim», – deydi Shahoda. U kundalik yozishni to‘xtata olmasligini aytadi.

Arxivda uning marhum otasi, huquqshunos Aziz Shahodaga tegishli materiallar ham bor. Universitet arxivni ko‘chirish uchun Exeter universiteti va Quddusdagi Ta’lim kitob do‘koni bilan hamkorlik qildi.

Loyiha direktori Metyu Tellerning so‘zlariga ko‘ra, jarayon murakkab edi, ammo hamma bir maqsad yo‘lida birlashdi. Mahmud Muna boshchiligidagi falastinlik guruh arxivni raqamlashtirdi.

Shahoda arxivning Edinburgda saqlanishini «qarshilik harakati» deb ataydi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Balfur deklaratsiyasi Falastinni yo‘q qilishga urinish edi, ammo uning arxivi bu niyatning barbod bo‘lganini ko‘rsatadi.

Universitetning rejalariga ko‘ra, arxiv tadqiqotchilar va talabalar uchun ochiq manbaga aylanadi. Shahoda va uning merosxo‘rlari barcha mualliflik huquqlarini saqlab qolishgan.

Source: www.aljazeera.com