Pokiston va Erondan Afg‘onistonga majburiy qaytarilganlar soni milliondan oshdi. Bu — dunyodagi eng yirik transchegaraviy aholi harakati bo‘lib, BMT qochqinlar bo‘yicha agentligi (UNHCR) ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi uch yil ichida olti million kishi, ya’ni kichik bir davlat aholisiga teng miqdordagi odamlar Afg‘onistonga qaytgan.

Torkham o‘tish punkti, “Nolinchi nuqta” deb ataladigan joyda, qaytganlar orasida 35 yoshli Nazia ham bor. U Pokistonda tug‘ilgan, biroq Afg‘onistonga birinchi marta qadam qo‘ygan. “O‘z davlatimda bo‘lish yaxshi, lekin bu yerda ko‘pchilikda non ham yo‘q”, deydi u. Uning sakkiz opa-singili va ularning bolalari ham shu yilning o‘zida Pokiston yoki Erondan deportatsiya qilingan.

Qaytganlarning aksariyati o‘nlab yillar davomida Pokiston yoki Eronda yashab kelgan. 45 yil avvalgi Sovet bosqinidan keyin ketgan Sarvar ham shulardan biri. “Men 45 yil oldin ketganman, akalarimning ko‘pchiligi Pokistonda tug‘ilgan. Uzoq vaqt yashadik, shuning uchun uyimizdan haydalganda yuragim ezildi. Lekin Pokiston politsiyasining bezoriligidan xalos bo‘lganimdan xursandman”, deydi u.

Pokiston hukumati afg‘onlarga nisbatan zo‘ravonlik holatlari “sporadik” ekanini va qonunga muvofiq hal qilinishini bildirgan. Biroq Human Rights Watch tashkiloti fevral oyida “uyga-uy reydlar, kechki tintuvlar va ordersiz hibslar”ni qayd etgan. Eron esa Isroil va AQSh bilan bo‘lgan urushdan keyin deportatsiyalarni kuchaytirgan, ayrim afg‘onlarni “Isroil uchun josuslikda” ayblab.

Qaytganlar orasida ayollar va qizlarning kelajagi alohida tashvish uyg‘otmoqda. 40 yoshli Zarina: “Qarang, hammasi qizlar. Albatta xavotirdaman”, deydi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ularning hech qanday resurslari yo‘q, hatto chodir ham yo‘q. BMTning bolalar jamg‘armasi (UNICEF) bir million bola “hayot uchun xavfli” to‘yib ovqatlanmaslikka duch kelayotganini ma’lum qilgan.

Afg‘oniston tashqi ishlar vaziri Amirxon Muttaqiy esa vaziyatni yengillashtirishga urinmoqda. “Bizga yordam kerak, shubha yo‘q. Bu bosim vaqtinchalik, uzoq muddatda foyda keltiradi”, deydi u. Biroq Tolibon hukumatining ayollar va qizlarga nisbatan cheklovlari xalqaro yordamni qisqartirmoqda. Hozirga qadar faqat Rossiya Tolibon hukumatini rasman tan olgan.

BMTning qochqinlar bo‘yicha agentligi har qanday qaytish “ixtiyoriy, xavfsiz va munosib” bo‘lishi kerakligini ta’kidlaydi. Ammo “Nolinchi nuqta”da uchratgan har bir oila “hech narsa” so‘zini takrorladi — ular deyarli hech narsa bilan yangi hayotni boshlamoqda.

Source: www.bbc.co.uk