Yamanning Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan Hutiylar harakati payshanba kuni Qizil dengizdagi muhim Moxa shahrini egallab oldi. Bu haqda Al Jazeera telekanalining Yaman bo‘yicha muxbiri Yusuf Mavriy xabar berdi. Xalqaro tan olingan hukumat kuchlari shahardan chekinishga majbur bo‘ldi. Uchta Yaman hukumati manbasi ham Reuters agentligiga shaharning qo‘lga kiritilganini tasdiqladi.
“Yaman hukumati qarshilik ko‘rsatishga urindi, qo‘shimcha kuch chaqirdi... ammo Ansor Alloh Hutiylarining kuchli bosimi oxir-oqibat port va shaharni egallashga olib keldi”, — dedi Mavriy. Uning so‘zlariga ko‘ra, strategik Xays tumani ham qo‘lga kiritilgan. Yaman hukumati kuchlari hozircha rasmiy tasdiq bermadi.
So‘nggi 10 kun ichida Hutiylar Taizdan g‘arbga qarab Moxani egallash maqsadida harakat qildi. Ular Yamanning butun Qizil dengiz qirg‘og‘ini nazorat qilishga intilib, bo‘g‘oz bo‘yidagi boshqa qirg‘oq shaharlarini ham to‘liq nazorat qilishga yaqinlashdi. Mavriyning ta’kidlashicha, Moxa portini egallash Hutiylarga Bob al-Mandab bo‘g‘ozini nazorat qilish imkonini beradi. “Bu Hutiylarga xalqaro savdoni kuzatish uchun ko‘z, quloq va bosim vositasini beradi. Bob al-Mandab jahon savdosining 10-12 foizini tashkil qiladi”, — dedi u.
Mudofaa tahlilchisi Volfgang Pustayning so‘zlariga ko‘ra, Moxani egallash muhim voqea bo‘lib, isyonchilarga Taizga olib boruvchi yo‘lni to‘sish imkonini beradi. Bu “hukumatga qarshi juda jiddiy zarba”. Shuningdek, ularga “Yamanning Qizil dengizdagi deyarli butun qirg‘og‘ini” va Bob al-Mandabni nazorat qilish imkonini beradi. Uning qayd etishicha, Hurmuz bo‘g‘ozi taxminan 50 km kenglikda bo‘lsa, Bob al-Mandab ancha tor — taxminan 20 km. “Bu shuni anglatadiki, ular uni faqat artilleriya bilan nazorat qilishlari mumkin; kemalarga hujum qilish uchun hatto raketa yoki dronlardan foydalanish shart emas. Bu, albatta, Saudiya Arabistoni va xalqaro kemachilikka katta zarba bo‘ladi”, — dedi tahlilchi.
Yamanning Qatardagi elchisi Rajih Badi Eronni taxminan besh yillik sukunatdan so‘ng urushni qayta yoqishda va Hutiylardan Qizil dengiz kemachilik yo‘llarini nazorat qilishni kuchaytirishda aybladi. Badi Eron va Hutiylar o‘rtasidagi munosabatlar “endi sir emas” ekanini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Tehron “Hutiylarni o‘zining qolgan yagona richagi sifatida ikki barobar kuchaytirmoqda” va “bu ikki bo‘g‘oz ustidan nazorat har qanday yadro arsenalidan kuchliroq bo‘ladi”. Pustay esa Eronning Hutiylarga “ulkan ta’siri” bo‘lsa-da, “Hutiylar faqat Eronning proksilari emas. Ular o‘z urushini ham olib bormoqda”, — dedi.
Hutiylarning Saudiya tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan Yaman hukumatiga qarshi hujumi doirasida guruh Saudiya Arabistoni ichkarisidagi neft inshootlari va fuqarolik infratuzilmasiga hujumlar uyushtirdi. Hutiylarga aloqador Saba agentligi payshanba kuni Saudiya kuchlari Taiz, Xodeyda, al-Javf va Marib viloyatlariga qo‘shimcha 40 havo zarbasi berganini xabar qildi. Saudiya tashqi siyosati tahlilchisi Abdulaziz Alg‘ashian Hutiylarning janubiy Yamanda tez sur’atda olg‘a siljishini “xavotirli, umidsizlikka soluvchi, ammo ajablanarli emas” deb baholadi. Uning fikricha, Moxani egallash “Hutiylarning kuchi emas, balki Hutiylarga qarshi kuchlarning tarqoqligi” tufayli yuz bergan. Saudiya Arabistoni uzoq davom etuvchi kampaniyaga kirishishni istamay, “teng javob” berishga tayyor bo‘lishi mumkin.
Pokiston Ironni guruhni jilovlashga ogohlantirdi va Saudiya Arabistoni va Turkiya bilan mudofaa pakti Hutiylarning Saudiya hududiga hujumlari davom etsa, kuchga kirishi mumkinligini aytdi. Uch davlat o‘tgan oy yuqori mansabdor shaxslar uchrashuvidan so‘ng “Makka mudofaa alyansi” deb nomlangan yangi o‘zaro mudofaa paktini yakunlagan edi.
Source: www.aljazeera.com