Amerika Qo‘shma Shtatlari Eron yadro dasturi rahbari Muhammad Islomiyning Xalqaro atom energiyasi agentligining (MAGATE) Venadagi shtab-kvartirasida bo‘lib o‘tayotgan yillik Bosh konferensiyasiga qatnashishini taqiqladi. Bu qaror Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi “snapback” sanktsiyalarini qayta tiklash bo‘yicha har qanday istisnoni rad etganidan so‘ng qabul qilindi. Eron davlat ommaviy axborot vositalarining xabar berishicha, Avstriya Islomiyga viza bermagani sababli u hamrohlik qiluvchi delegatsiya bilan birga besh kunlik konferensiyaga borishni bekor qilishga majbur bo‘lgan.
Eron Atom energiyasi tashkiloti rahbari 2015-yilgacha amalda bo‘lgan ko‘p tomonlama “snapback” tizimi doirasida BMT Xavfsizlik Kengashining sayohat taqiqiga tortilgan. O‘tgan yili Yevropa imzolovchilari tomonidan qayta tiklangan ushbu tizim a’zo davlatlarga Eronning yadro va ballistik raketa dasturlari bilan bog‘liq mansabdor shaxslarning mamlakatga kirishi yoki tranzitini oldini olish majburiyatini yuklaydi. Konferensiya ochilishida Eronning MAGATEdagi elchisi Rizo Najafiy delegatsiyalarga Islomiyning vizasi dastlab tasdiqlanganini, ammo keyin bekor qilinganini tasdiqlab, bu harakatni Eronning a’zo davlat sifatidagi huquqlariga bevosita tajovuz deb atadi.
“To‘liq va samarali ishtirokimizga to‘sqinlik qilish orqali kirishni rad etish MAGATE yig‘ilishlarida qatnashishni tartibga soluvchi huquqiy bazaning ham harfiga, ham ruhiga zid keladi”, — dedi u va Avstriyaning Islomiyga viza bermaslik qarori “mezbon davlat majburiyatini buzayotganini” qo‘shimcha qildi. Eron Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Ismoil Bag‘oiy AQShni Avstriyaga bosim o‘tkazib, bu qarorni qabul qilishga majbur qilganlikda aybladi. Islomiy 2021-yilda Eron Atom energiyasi tashkiloti rahbari etib tayinlanganidan buyon Venadagi MAGATE Bosh konferensiyalarida muntazam qatnashib, nutq so‘zlab kelgan edi.
Eron ham, Rossiya ham bu voqeani Eron mansabdor shaxslarining xalqaro sayohat vizalarini olishiga to‘sqinlik qilishga qaratilgan muvofiqlashtirilgan harakatlarning bir qismi deb baholadi. “Bekor qilish va buning uchun ilgari surilgan ‘huquqiy asos’ siyosiy harakatning yaqqol belgisi va ushbu tashkilotning rasmiy siyosiylashuvining yorqin namunasidir”, — dedi Eronning MAGATEdagi elchisi konferensiyada. O‘tgan yili Fransiya, Germaniya va Buyuk Britaniya (E3) 2015-yilda Keng qamrovli qo‘shma harakatlar rejasi (JCPOA) kuchga kirganda BMT Xavfsizlik Kengashining 2231-rezolyutsiyasi asosida vaqtincha to‘xtatilgan BMT sanktsiyalarini avtomatik ravishda tiklash uchun “snapback” mexanizmini ishga tushirgan edi. AQSh prezidenti Donald Tramp uch yil o‘tib kelishuvdan chiqqan edi.
“Snapback” sanktsiyalari sayohat taqiqlari, BMTning oddiy qurollar embargosi, ballistik raketa ishlab chiqish va salohiyati bilan bog‘liq faoliyatga cheklovlar, aktivlarni muzlatish va yadro texnologiyalari ishlab chiqarishni taqiqlashni o‘z ichiga oladi. Eron va uning ittifoqchilari, jumladan Rossiya, qayta tiklangan sanktsiyalarni tan olmaydi. Avstriyaning BMT organlariga mezbonlik maqomi xalqaro konferensiyalarga qatnashayotgan sanktsiyalangan mansabdor shaxslar uchun sayohat taqiqidan istisno so‘rash imkonini beradi va u dastlab Eron yadro rahbari uchun BMT Xavfsizlik Kengashidan sayohat taqiqidan ozod qilishni so‘ragan. Ammo AQSh qarshi chiqdi.
BMT qo‘mitasining qat’iy “e’tirozsizlik” qoidasiga ko‘ra, “Avstriya Eron delegatsiyasining bir a’zosini o‘z hududiga kiritmaslikka majbur bo‘ldi”, — dedi Avstriyaning MAGATEdagi elchisi Kristian Ebner konferensiyada. AQSh elchisi Preston Uells Griffit III o‘z mamlakati Nyu-Yorkda istisno berishga qarshi chiqqanini, shuning uchun arizaning rad etilganini aytdi. “Uning (Islomiyning) ishtiroki faqat Eronning MAGATE jarayonlarini targ‘ibot maydonchasi sifatida ishlatishiga va mazmunli hamkorlikdan qochishiga olib kelar edi, bu esa uning yadro majburiyatlarini tekshirishga mas’ul organning ishonchliligiga putur yetkazadi”, — dedi u yadro inspektsiyalari bo‘yicha kelishmovchilikka ishora qilib.
O‘tgan yilning iyun oyida 12 kunlik urush paytida AQSh va Isroil Eronning yadro inshootlariga zarba berganidan so‘ng, Tehron MAGATE inspektorlarining zararlangan ob’ektlarga kirishini taqiqladi, bu uning Yadro qurolini tarqatmaslik to‘g‘risidagi shartnoma bo‘yicha huquqiy majburiyatlarini buzishdir. Eron yadro quroliga intilmayotganini va uning dasturi butunlay tinch maqsadlarga qaratilganini ta’kidlab keladi. Dushanba kuni Tramp Eron Vashington bilan kelishuvga erishmoqchi ekanini aytib, Hormuz bo‘g‘ozi boshi berk ko‘chasi, kengayib borayotgan mintaqaviy keskinliklar va Fors ko‘rfazi arab davlatlari bilan Eron o‘rtasidagi muzokaralarning kechiktirilishiga qaramay, mumkin bo‘lgan diplomatik ochilishga ishora qildi. “Muvaffaqiyatsiz Eron davlati tez va juda xohlab kelishuv tuzmoqchi. Men AQShning muzokaralarga kirishish yoki kirmasligini aniqlayman — biz bu kontseptsiyaga ochiqmiz”, — deb yozdi prezident Truth Social’da.
Source: www.aljazeera.com