Hindiston hukumati mamlakatning mashhur mahalliy tezkor raqamli to‘lov tizimi UPI (Unified Payments Interface) bo‘yicha ayrim savdo operatsiyalari uchun yangi to‘lovlarni joriy etish arafasida turibdi. Bu qaror biznes vakillari orasida xavotir uyg‘otmoqda, deb xabar beradi Al Jazeera.
Hindistonning yarim davlat Milliy To‘lovlar Korporatsiyasi (NPCI) 15-oktabrdan boshlab 2000 rupiyadan (21 dollar) yuqori bo‘lgan barcha UPI operatsiyalariga 0,4 foizlik to‘lov joriy etilishini e’lon qildi. Bu to‘lov Merchant Discount Rate (MDR) deb ataladi va raqamli to‘lov infratuzilmasini saqlash xarajatlarini biznes zimmasiga yuklaydi. Hozirga qadar UPI xarajatlari banklar va fintech kompaniyalari tomonidan qoplanib, hukumat imtiyozlari nol-MDR modelini qo‘llab-quvvatlagan.
UPI o‘n yil avval joriy etilganidan buyon dunyodagi eng katta aholiga ega mamlakatda to‘lov usulini tubdan o‘zgartirdi. Ko‘cha savdogarlaridan tortib yirik savdo markazlaridagi global brendlargacha QR-kodlar hamma joyda uchraydi, naqd pul o‘rnini raqamli to‘lovlar egallamoqda. O‘tgan oyda UPI rekord darajada – 24,51 milliard operatsiyani qayta ishladi, bu kuniga 791 million operatsiya va kuniga 10 milliard dollardan ortiq qiymatni tashkil etadi. Hukumat ma’lumotlariga ko‘ra, o‘tgan moliyaviy yilda 241,6 milliard operatsiya amalga oshirilib, qiymati 3,3 trillion dollarga yetgan va 741 bankni qo‘llab-quvvatlagan.
Yangi qoidalarga ko‘ra, 2000 rupiyadan yuqori biznes to‘lovlariga 0,4 foiz stavka qo‘llaniladi, lekin u 300 rupiy (3,13 dollar) bilan cheklanadi. Shaxslar o‘rtasidagi barcha o‘tkazmalar bepul qoladi. Yoqilg‘i quyish shoxobchalari, temir yo‘l chiptalari yoki telekom to‘lovlari kabi xizmatlar uchun har bir operatsiyaga besh rupiy miqdorida qat’iy to‘lov joriy etiladi. Hukumat savdogarlarga qo‘shimcha xarajatni iste’molchilarga o‘tkazishni taqiqlashni rejalashtirmoqda, ammo amalda bu allaqachon o‘zgarib bormoqda. Milliy poytaxt hududida oziq-ovqat do‘koni egasi Vikas Mahto 1000 rupiyadan (10,42 dollar) yuqori barcha operatsiyalarga besh rupiy to‘lovni boshlagan. “Agar hukumat bizdan undasa, biz mijozlar uchun xarajatlarni oshiramiz. Bu oddiy matematika”, dedi u Al Jazeeraga.
Qaror mamlakatda katta norozilik va siyosiy bo‘ron keltirib chiqardi. Asosiy muxolifat partiyasi Kongress Modi hukumatini AQSh bosimiga bo‘ysunishda aybladi. “Modi hukumati nol MDRdan voz kechish va UPI uchun to‘lov joriy etish bo‘yicha AQSh talabiga ko‘ndi. Nega 0,4 foiz MDR? Bu AQSh karta kompaniyalariga UPI bilan raqobatlashish imkonini berish uchunmi?” dedi Kongress vakili Jayram Ramesh. AQSh avvalroq Hindistonning UPI tizimini tanqid qilib, bu tizim mahalliy to‘lov provayderlarini qo‘llab-quvvatlab, AQSh kompaniyalari uchun teng sharoit yaratmasligini ta’kidlagan edi. AQSh Savdo Vakilining 2026 yilgi Milliy Savdo Hisobotida AQSh to‘lov provayderlari UPI ekotizimining ayrim qismlariga, xususan, UPI orqali kredit karta operatsiyalariga teng bo‘lmagan kirishga ega ekani qayd etilgan.
Hindistonning yetakchi to‘lov kompaniyalari va banklari aksiyalari yangi siyosat e’lon qilinganidan keyin o‘sdi, chunki bu o‘zgarish shu paytgacha xarajatlarni o‘z zimmasiga olgan firmalar uchun yangi daromad manbalarini ochadi. Paytm, Axis Bank va Yes Bank aksiyalari savdo boshida 2-8 foizga ko‘tarildi. UPI kengayishi Hindistonning karta iqtisodiyotini o‘zgartirib, debet kartalardan foydalanish deyarli yo‘q bo‘lib ketdi. Hindiston Zaxira Banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2021-2025 yillar orasida debet karta operatsiyalari hajmi 67 foizga kamaydi. Bu Visa va Mastercard kabi AQSh gigantlarining hind debet karta biznesiga zarba bo‘ldi, shuningdek, UPI tizimi ularning kredit kartalarini ham chetlab o‘tdi. Faqat mahalliy RuPay kredit kartasi UPIga ulanishi mumkin, Mastercard va Visa esa bunga qodir emas. Ikkala kompaniya ham bu amaliyotni AQSh Savdo Vakiliga shikoyat qilib, uni adolatsiz deb atadi.
Hindiston iqtisodchisi Santosh Mehrotra Al Jazeeraga aytishicha, hozirgi UPI tizimi o‘zini saqlab qolish uchun shaffof yoki tartibga solingan daromad modeliga ega emasligi shubhasiz. Nufuzli banklar va ilovalar xarajatlarni o‘z zimmasiga olgan sharoitda, “Modi hukumati bu yerda AQSh bosimiga qisman berilib qolganga o‘xshaydi”. “Banklar va ilovalar UPI taqdim etgan ekotizim orqali foydani ko‘paytirdi; shuning uchun uni saqlab qolish uchun xarajatlarni savdogarlarga yuklash adolatsiz”, dedi Mehrotra. “Oxir-oqibat, mijozlar qo‘shimcha yukni his qiladi va UPI dan foydalanish rag‘bati yo‘qoladi.”
Source: www.aljazeera.com