O‘zbekistonda kriptoaktivlar bozori rasmiy ravishda 2 milliard dollarlik aylanma hajmiga yetdi va eksperimental bosqichdan faol o‘sish davriga o‘tdi. Milliy istiqbolli loyihalar agentligi (MILA) vakillari yil yakuni taqdimotida bu haqda ma'lumot berib, professional hamjamiyat va OAV vakillarini "kriptovalyuta" atamasidan voz kechishga chaqirdi, chunki bu atama aktivlarning mulkiy huquq sifatidagi yuridik maqomini buzadi.
Agentlikning birinchi o‘rinbosari direktor Vyacheslav Pak muhokama paytida joriy ko‘rsatkichlarni o‘tgan yillardagi ma'lumotlar bilan solishtirganda, segmentning bir necha baravar kengayganini tasdiqladi. Bir necha yil oldin rasmiy platformalardagi operatsiyalar hajmi taxminan bir milliard dollarga baholangan edi. Bu o‘sish to‘liq ekotizim shakllanishi fonida sodir bo‘lmoqda: mamlakatda o‘nlab litsenziyalangan bozor ishtirokchilari, jumladan kriptobirjalar, depozitariylar va boshqa xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar faoliyat yuritmoqda. Yuz minglab ro‘yxatdan o‘tgan mijozlar, ularning aksariyati mamlakat rezidentlari, bu sohaga qiziqish tor auditoriya chegarasidan chiqqanligini ko‘rsatmoqda.
Regulyator "kulrang" segment bilan kurashishni davom ettirmoqda, chunki u ham faol rivojlanmoqda. MILA vakillarining so‘zlariga ko‘ra, faqat o‘tgan yil ichida noqonuniy kriptoplatformalar, moliyaviy piramidalar va onlayn-kazinolar bilan bog‘liq 3000 dan ortiq resurs bloklandi. Chet el platformalari, litsenziyasiz ishlaydiganlar, ham sanksiyalarga duchor bo‘lmoqda, ba'zilari jarimaga tortilgan. Biroq, foydalanuvchilarning bunday xizmatlarga qiziqishi yuqori bo‘lib qolmoqda, bu regulyatorga qo‘shimcha bosim o‘tkazadi. Kripto-aktivlar aylanasi rivojlanish boshqarmasi boshlig‘i Askarjon Zokirov uchrashuvda bir necha bor ta'kidlaganidek: "Kriptoaktivlar – bu taqiqlar emas, balki o‘ylangan tartibga solishni talab qiladigan iqtisodiyotning muhim segmentidir".
Tez o‘sish va milliardlab aylanmalarga qaramay, asosiy cheklov o‘zgarishsiz qolmoqda: O‘zbekistonda kriptoaktivlar to‘lov vositasi sifatida ishlatilishi mumkin emas. Regulyator diqqatni shunga qaratdiki, jamiyatda ushbu vositalarni idrok etish ko‘p jihatdan til tufayli buzilgan. OAVda "kriptovalyuta" so‘zidan foydalanish odamlarda dollar yoki o‘zbek so‘miga o‘xshash pul bilan bog‘liq assotsiatsiyalarni keltirib chiqaradi. Uchrashuvda jurnalistlardan ushbu atamadan voz kechish to‘g‘risida to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘rov bildirildi. Agentlik vakillaridan biri izohladi: "Milliy qonunchilikda valyuta haqida emas, balki mulkiy huquqning alohida turi haqida gap boradi. Kriptoaktiv – bu hisoblash vositasi emas, balki investitsion yoki texnologik vositadir". Fuqarolar va kompaniyalar bunday aktivlarni sotib olish, sotish va saqlash huquqiga ega, ammo barcha operatsiyalar litsenziyalangan provayderlar orqali o‘tkazilishi kerak. Kriptoaktivlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdoda yoki tovarlar va xizmatlar uchun to‘lovlarda ishlatish – taqiqlangan.
Blokcheyn asosidagi tizimlarning texnologik afzalliklarini tan olgan holda, regulyator kriptoaktivlarni kundalik hisob-kitoblarda ishlatishni qat'iy taqiqlaydi. Askarjon Zokirov ta'kidlaganidek, bunday yechimlar tranzaktsiyalarni o‘tkazish tezligini tubdan o‘zgartirishi mumkin: "Bunday tizimlar potentsial ravishda vositachilarni chetlab o‘tib, hisob-kitoblarni soniyalar ichida o‘tkazishga imkon beradi, an'anaviy bank o‘tkazmalari esa kunlarni oladi". Biroq, bunday innovatsiyalarni joriy etish vaqt talab qiladi. MILA ehtiyotkor yondashuv zarurati yangilik va murakkablik, shuningdek, suiiste'mol qilish xavfi yuqori bo‘lgan sohada izohlanadi. Shu bilan birga, istiqbolli ish olib borilmoqda: Markaziy bank bilan birgalikda cheklangan rejimda blokcheyn-to‘lovlarni sinab ko‘rish imkonini beradigan yechimlar ishlab chiqilmoqda. Birinchi navbatda, tezlik va xarajatlarni kamaytirish muhim bo‘lgan yo‘nalishlar, masalan, tashqi savdo hisob-kitoblari ko‘rib chiqiladi. Chakana savdo stsenariylari esa faqat barcha sinov bosqichlaridan muvaffaqiyatli o‘tgan taqdirda va keyinroq joriy etilishi mumkin.
Hozirgi bosqichda O‘zbekiston kriptobozori hajm va ishtirokchilar soni bo‘yicha muhim bo‘lib qoldi, ammo hali to‘liq funktsional to‘lov tizimi sifatida tan olinmadi. Tarmoq qat'iy belgilangan chegaralar doirasida rivojlanib, yuz minglab foydalanuvchilarni jalb qilmoqda, lekin raqamli birliklarning to‘liq pul emas, balki investitsion aktiv maqomini saqlab qolmoqda.
Source: podrobno.uz