O‘zbekistonda kapital bozori faol o‘zgarishlar davriga kirdi. Davlat xorijiy kompaniyalarning aksiyalarini qonuniy sotib olish uchun platforma ishga tushirishni muhokama qilmoqda, xususiy biznes obligatsiyalar bozoriga ommaviy chiqmoqda, investorlar esa sudlarda o‘z huquqlarini himoya qilishda tobora qat’iyroq harakat qilmoqda. Bu jarayonlar Milliy istiqbolli loyihalar agentligi (MILA) bilan ochiq uchrashuvda muhokama qilindi, bu erda nafaqat istiqbollar, balki tizimli muammolar – 180 million dollarlik “kulrang” sxemalardan tortib, dividendlar bo‘yicha milliardlab summalarni undirishgacha bo‘lgan masalalar ko‘rib chiqildi.

MILA vakillari xorijiy kompaniyalarga sarmoya kiritish uchun qonuniy vosita yaratish ustida ish olib borilayotganini tasdiqladilar. Hozirgi kunda fuqarolarda xorijiy aksiyalarni sotib olish uchun qonuniy mexanizmlar deyarli yo‘q, shu bilan birga bunday aktivlarga bo‘lgan talab barqaror yuqori darajada saqlanmoqda. “Yirik xalqaro kompaniyalarning aksiyalariga sarmoya kiritmoqchi bo‘lgan odamlar O‘zbekiston yurisdiksiyasidan tashqarida ishlaydigan shubhali platformalardan foydalanishga majbur”, deb ta’kidladi elektron tijoratni rivojlantirish va tartibga solish boshqarmasi boshlig‘i Kamronbek Muhammadiev. Muhokama davomida ko‘plab bunday xizmatlar investorlarni adashtirishi, foydalanuvchining to‘liq aksiyador bo‘lmasligi, dividend olmasligi va boshqaruvda ishtirok etmasligi, aslida faqat hosilaviy vositalar bilan savdo qilishi (narx o‘zgarishiga spekulyatsiya qilishi) ta’kidlandi. Agentlik ma’lumotlariga ko‘ra, bunday platformalar orqali chet elga taxminan 180 million dollar chiqarilgan. Bu erda asosiy xavf – himoyaning butunlay yo‘qligi: platformaning firibgarligi yoki qulashi holatida fuqarolarda mablag‘larni qaytarish mexanizmlari yo‘q. Aynan shu sababli tartibga soluvchi segmentni qonuniylashtirish yo‘nalishida harakatlanmoqda, bu operatsiyalarning shaffofligini va kapital harakatini huquqiy nazorat qilishni ta’minlaydi.

Xorijiy aksiyalar mavzusiga parallel ravishda uchrashuvda ichki bozor holati batafsil ko‘rib chiqildi. MILA mutaxassislari korporativ obligatsiyalar segmentining sezilarli o‘sishini qayd etdilar. E’tiborlisi, bu erda asosiy rol davlat emas, balki xususiy sektor tomonidan o‘ynalmoqda. Tartibga soluvchi ma’lumotlariga ko‘ra, obligatsiyalarning 90% dan ortig‘i hozirda aynan xususiy kompaniyalarga to‘g‘ri keladi. Agentlik vakillari ta’kidladilar: bugungi kunda aynan xususiy ishtirokchilar (shu jumladan MChJ) asosiy o‘sish dinamikasini shakllantirmoqda. Kompaniyalar kreditlar o‘rniga qarz bozorini tez-tez tanlamoqda, investorlar esa ularga qiziqish bildirmoqda. Shu bilan birga, jarayon qattiq nazorat qilinadi: bozorga ruxsat berishdan oldin MILA har bir kompaniyaning moliyaviy holati va majburiyatlarini bajarish qobiliyatini tahlil qiladi.

Bozor o‘sishi bilan yana bir tendensiya kuchaydi – investorlar va kompaniyalar o‘rtasidagi nizolar sonining oshishi, ayniqsa dividend to‘lash masalasida. Ushbu mavzu bo‘yicha sud ishlari statistikasi oshdi, ammo MILA buni salbiy signal sifatida emas, balki nazorat kuchayishining natijasi sifatida ko‘rishga chaqiradi. Ilgari bunday muammolar ko‘pincha “soyada” qolardi, chunki investorlar tortishuvlarning muvaffaqiyatga erishishiga ishonmas edi. Agentlik faoliyati faollashgandan keyin vaziyat o‘zgardi. MILA o‘rinbosari direktor Vyaçeslav Pakning xabar berishicha, har bir murojaatni ko‘rib chiqish va uni amaliy natijaga olib borish vazifasi qo‘yilgan. Ushbu ishning to‘g‘ridan-to‘g‘ri natijasi – undirilgan summalarning o‘sishi: hozir investorlarga qaytarishga muvaffaq bo‘lgan milliardlab summalar haqida gap ketmoqda. Shu bilan birga, agentlik tan oladi: mukammal tizimda dividendlar o‘z vaqtida va tartibga soluvchi aralashuvisiz to‘lanishi kerak. Sud orqali majburiy undirish zarurati – bu har doim kompaniya obro‘si uchun “yomon ko‘rsatkich”. Shunga qaramay, monitoring jarayonlarini avtomatlashtirish (hisobotlar va aksiyadorlar yig‘ilishlarini kuzatish) endi har qanday og‘ishlarni erta bosqichlarda aniqlashga imkon beradi, bu bozorni yanada intizomli qiladi.

Source: podrobno.uz