O‘zbekistonda ayollarning uchdan bir qismidan ko‘prog‘i davlat xizmatchilari tomonidan jinsiy talab qilish holatlarida to‘siqlarga duch keladi. Uyat, hukm qilinish qo‘rquvi va huquqlarini bilmaslik ularni murojaat qilishdan ushlab turadi. Bu BMT Taraqqiyot dasturi, Yevropa Ittifoqi va O‘zbekiston Korrupsiyaga qarshi kurash agentligi ko‘magida o‘tkazilgan birinchi keng qamrovli tadqiqot natijalaridir.

Tadqiqot korrupsiyaning gender oqibatlarini o‘rganib, ayollarning iqtisodiy zaifligini ko‘rsatdi. Respondentlarning 70% dan ortig‘i oylik daromadi 1 million so‘mdan kam bo‘lganlar orasida ayollar ustunlik qiladi. Shu bilan birga, 53,2% respondentlar korrupsiyani gender neytral muammo deb biladi, 42,8% erkaklar esa erkaklar korrupsiyadan ko‘proq azob chekishiga ishonadi.

So‘rov olti hududda – Namangan, Surxondaryo, Samarqand, Sirdaryo, Toshkent viloyatlari va Qoraqalpog‘istonda o‘tkazildi. 539 respondent ishtirok etdi, shundan 268 ayol va 271 erkak. Shuningdek, 10 ta fokus-guruh muhokamasi o‘tkazilib, davlat organlariga maxsus so‘rovnomalar yuborildi.

An’anaviy normalar korrupsiyani oziqlantirishi aniqlangan. Respondentlarning 42,5% eng keng tarqalgan korrupsiya shakli sifatida “suyunchi”ni, 30,8% esa “tanish-bilish”ni ko‘rsatgan. 70% ga yaqin ishtirokchilar aynan an’anaviy normalar, jumladan, dabdabali bayramlar korrupsiyaga sabab bo‘lishiga ishonadi.

Ayollar eng zaif bo‘lgan sohalar: sog‘liqni saqlash (54,4%), ta’lim (28,4%), sud tizimi (13,5%), huquqni muhofaza qilish organlari (12,6%) va xususiy sektor (11,9%). Tadqiqot, shuningdek, ayollarning rahbarlik fazilatlariga nisbatan chuqur jamiyatdagi tafovutni aniqladi: erkaklarning atigi 22,5% ayollarning yuqori lavozimlarda adolatli qaror qabul qilishiga ishonadi.

53,8% respondentlar shaxsan korrupsiyaga duch kelmaganliklarini bildirib, vaziyatni davlat xizmatlarining raqamlashtirilishi bilan bog‘lagan. Eng muhim choralar sifatida davlat xizmatchilarini o‘qitish (25,8%), qonunchilikni samarali qo‘llash (24,5%) va xizmatga loyiqligi bo‘yicha tayinlash (22,4%) ko‘rsatilgan.

Ekspertlar ikki blokli tavsiyalar berdi: birinchisi – qonunchilikka gender sezgir o‘zgartirishlar kiritish, jumladan, jinsiy talab qilishni mustaqil jinoyat sifatida belgilash; ikkinchisi – institutsional o‘zgarishlar, xavfsiz xabar berish kanallarini yaratish va an’anaviy normalarning zararli ta’sirini bartaraf etish.

Source: podrobno.uz