2026-yil 1-sentabrda O‘zbekiston o‘z mustaqilligining 35 yilligini nishonladi. Yangi Toshkent hududida bo‘lib o‘tgan tantanali tadbir o‘tgan yillardagi ssenariylardan sezilarli farq qildi. Bu galgi dasturda davlatchilik tarixining qisqa xronologiyasi gavdalantirildi, bu esa tomoshabinlarda iliq taassurot qoldirdi. “Gazeta” muxbiri tarixchi Bahrom Irzayev va siyosatshunos Hamid Sodiq bilan suhbatlashib, tadbirning siyosiy va tarixiy ishoralarini tahlil qildi.
Tarixchi Bahrom Irzayevning ta’kidlashicha, har yili rasmiylar bayram dasturiga qandaydir yangilik kiritishga harakat qiladi. O‘tgan yillarda jadidlar siymosi gavdalantirilgan bo‘lsa, bu safar dastur yanada qadimgi tarix bilan boyitildi. Bu, uning fikricha, Turkiy davlatlar tashkiloti doirasidagi faoliyat bilan bog‘liq. “Bugungi geosiyosiy vaziyatda o‘zlikni anglash muhim bo‘lib boryapti. Ko‘p holatlarda go‘yoki postsovet davlatlari Leninning chizgan chizig‘i bilan vujudga kelgani haqida da’volar bo‘ladi. Vaholanki, O‘zbekiston davlati ancha avvaldan mavjud bo‘lgan, Britaniyada XVI asrlardayoq o‘zbeklar va O‘zbekiya haqidagi xaritalar mavjud edi”, — deydi Irzayev.
Tadbirda eramizdan avvalgi VII asrdagi Xorazm va Baxtar bayroqlarining ko‘tarilishi ramziy ahamiyatga ega. Irzayevning fikricha, bu bir paytlar Eron bilan bo‘lgan bahslarga javob bo‘lishi mumkin: “O‘zbekiston ming yillik emas, balki 3000-yillik davlatchilikka ega degan ishora ko‘rildi. Bu juda yaxshi o‘ylangan. Lekin chiqishlarda ba’zi davlatlar, masalan, Saljuqiylar, Turk xoqonligi, G‘aznaviylar ko‘rinmadi. Boburiylar esa aksincha, ko‘rindi. Bayroqlarning ko‘tarilishi va askarlarning jangovar harakatlari g‘oyaviy jihatdan muhim — bayroq uchun kurashish katta g‘oyani talab qiladi”.
Siyosatshunos Hamid Sodiq bayramning siyosiy doktrinasiga to‘xtalib, Islom Karimov davrida shakllangan qoliplar o‘zgarganini qayd etdi. “2016-yildan keyin mustaqillik bayrami biroz to‘xtagandek bo‘ldi, keyin yangi formatlarda tashkil etildi. Endi har bir bayramda davlatchilik masalasi, atrofimizdagi davlatlarning hozirgi davlat bo‘lish huquqi masalasi ko‘tarilmoqda. Rossiya mediasida ko‘p davlatlarga, xususan Qozog‘istonga qarshi ‘sizlarda davlatchilik bo‘lmagan’ degan narrativlar tarqalmoqda. Ukrainaga hujumdan oldin ham xuddi shu bahona ishlatilgan. Shuning uchun O‘zbekistonda davlatlar bayroqlarining ko‘tarilishi juda muhim”, — deydi Sodiq.
Sodiqning fikricha, bayramda nafaqat davlatchilik, balki xronologiya ham muhim rol o‘ynaydi: “Xorazm davlatchiligi, mustamlaka davri, Islom Karimov davri — bularning barchasi xronologiyani tashkil qiladi. Bu ijobiy holat, lekin tayoqning ikkinchi uchi ham bor. Mintaqaviy davlatchilikni ta’kidlash kerak, faqat o‘zbek davlatchiligini emas. Aks holda, shimolda Moskva, janubda Toshkent degan tushuncha paydo bo‘lishi mumkin, bu esa xavfli”.
Bahrom Irzayev davlatchilik tarixida qaysi davr muhimligi haqida so‘ralganda, O‘zbekiston Temur va Temuriylar davrining vorisi ekanligini ta’kidladi. “Mirzo Ulug‘bek davrida astronomiya, Kamoliddin Behzod davrida san’at, Alisher Navoiy davrida chig‘atoy tili rivojlandi. Temuriylar davrida buyuk madaniyat yaratildi. Bayramda Muhammadjon Tinishboyev va Mustafo Cho‘qayning suratlari ko‘rsatildi, Turkiston Muxtoriyati eslandi. Bu qozoq birodarlarimiz tomonidan e’tirof sifatida qabul qilindi. Turkiston bayrog‘i uchun o‘zbek, qozoq, tatar va boshqa millatlar birlashgan”, — dedi u.
Irzayev tarixni maktablarda jiddiy o‘rgatish zarurligini qayd etdi: “Bir tadbirda tarix bir necha daqiqada o‘tib ketadi, lekin yillab o‘rgatishimiz kerak. Bizning davlatchiligimiz boshqalarga tegishli emas, degan gap bo‘lmasligi kerak. Tarixni ko‘p iplar bog‘lab turadi, bu millat va dekolonial tafakkur uchun zarur. Agar biz 1925-yildagi chiziq bo‘yicha tariximizni sanab o‘tsak, qolipdan chiqolmaymiz. Farzandlarimiz o‘sha hududlarga borganda o‘zini begonadek tutmasligi kerak”.
Xulosa qilib aytganda, mustaqillik bayramidagi davlatchilik tarixi aks ettirilgan sahnalar O‘zbekistonning geosiyosiy da’volarini va mintaqaviy yetakchilik ambitsiyalarini ko‘rsatdi. Mutaxassislar bu ishoralarni ijobiy baholash bilan birga, mintaqaviy davlatchilikni ta’kidlash va tarixni chuqur o‘rganish zarurligini ogohlantirdi.
Source: www.gazeta.uz