Vashington shahridagi Xalqaro soliqlar va investitsiyalar markazi direktori Daniel Uittning fikricha, Eron bilan urush Markaziy Osiyo davlatlariga, ayniqsa Tojikiston va Turkmanistonga katta zarar yetkazmoqda. Bu ikki davlat Eronidan oziq-ovqat import qilgan, ammo hozirgi vaqtda Eronning oziq-ovqat eksportini taqiqlashi ularni qiyin vaziyatga solmoqda. Uitt taʼkidlashicha, urush nafaqat toʻgʻridan-toʻgʻri ishtirok etganlarga, balki butun dunyoga, jumladan, Eron bilan chegaradosh Markaziy Osiyoga ham salbiy taʼsir koʻrsatmoqda.
Xitoy, Markaziy Osiyoning eng yirik savdo hamkori sifatida, Eron urushidan iqtisodiy yoʻqotishlarga duch kelmoqda. Uittning soʻzlariga koʻra, Xitoy urushdan oldin Eronning 80-90 foiz qoʻpol neftini sotib olgan, ammo hozir bu neftni boshqa manbalardan almashtirishga majbur. Bundan tashqari, Ormuz boʻgʻozi yopilishi mintaqaviy va global energiya bozorlariga katta bosim oʻtkazishi mumkin, bu esa butun hudud iqtisodiyotiga taʼsir qiladi.
Uittning taʼkidlashicha, Qozogʻiston neft narxlarining oshishi hisobiga yuqori daromad olishi mumkin, lekin shu bilan birga urush natijasida yuzaga keladigan global iqtisodiy sekinlashuv xavfi ham mavjud. Markaziy Osiyo, shu jumladan Oʻzbekiston va Qozogʻiston, soʻnggi yillarda Arab koʻrfazi davlatlaridan katta investitsiyalar olgan, ammo urush tufayli bu investitsiyalar sekinlashishi yoki xavf ostida qolishi mumkin, chunki arab davlatlari oʻz mablagʻlarini ichki qayta qurishga sarflashga majbur.
Biroq, Uitt Markaziy Osiyoning neytral va koʻp vektorli tashqi siyosati uni himoya qilishda muhim rol oʻynashini taʼkidlaydi. Bu siyosat mintaqaga barcha qoʻshnilari va AQSh, Hindiston, Yevropa Ittifoqi kabi global kuchlar bilan yaxshi munosabatlar oʻrnatishga imkon bergan. U, shuningdek, Oʻrta koridorning urushlar davrida Markaziy Osiyo va global savdo uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanligini taʼkidlab, bu yoʻnalishning Ukrainadagi urush va Eron urushi natijasida koʻrsatilgan muhim rolini eslatadi.
The Guardian gazetasining maʼlumotlariga koʻra, AQSh Eron urushining dastlabki kunlarida faqat harbiy xarajatlar uchun 11,5 milliard dollardan ortiq mablagʻ sarflagan, bu esa urushning iqtisodiy ogʻirligini koʻrsatadi. Uittning fikricha, urushning boshlanish sababi Eronning yadro quroliga ega boʻlishining oldini olish boʻlgan, ammo bu dunyoni xavfsizroq qiladimi yoki yoʻqmi, vaqt koʻrsatadi. Markaziy Osiyo oʻz tashqi siyosati orqali iqtisodiy aloqalarni boshqa hamkorlar bilan almashtirish imkoniyatiga ega, bu esa urushning salbiy taʼsirini minimallashtirishga yordam beradi.
Source: kun.uz