Yevropa yetakchilari uzoq vaqt davomida Rossiyaning janubiy Kavkazdagi eng yaqin ittifoqchisi hisoblangan Armanistonga ikki misli ko‘rilmagan sammit uchun kelmoqda. Bu mamlakatning ramziy ahamiyatini ortiqcha baholab bo‘lmaydi: Armaniston Rossiya prezidenti Vladimir Putinning Yevroosiyo Iqtisodiy Ittifoqiga a’zo bo‘lib, Moskva uning hududida harbiy bazaga ega.
Dushanba kuni 30 dan ortiq Yevropa yetakchisi va Kanada bosh vaziri poytaxt Yerevanda Yevropa Siyosiy Hamjamiyati (EPC) sammitida qatnashadi. Seshanba kuni esa Yevropa Komissiyasi raisi Ursula fon der Leyen va Yevropa Kengashi raisi Antoniu Koshta ishtirokidagi birinchi ikki tomonlama Yevropa Ittifoqi-Armaniston sammiti bo‘lib o‘tadi.
Armaniston energiya resurslari bo‘yicha Rossiyaga qattiq bog‘liq. U Rossiya gazini imtiyozli narxda sotib oladi – Putin buni aprel oyida Bosh vazir Nikol Pashinyan Moskvaga tashrif buyurganida alohida ta’kidlagan edi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Rossiya Armanistonga gazni 1000 kub metr uchun 177,50 dollardan sotadi, Yevropada esa bu narx 600 dollarni tashkil qiladi.
Qanday qilib Rossiya orbitasiga shu qadar singib ketgan mamlakat Yevropaning aksariyat yetakchilarini qabul qilishga muvaffaq bo‘ldi? Burilish nuqtasi 2023-yilda Armanistonning qo‘shni Ozarbayjon bilan urushi bo‘ldi. Ozarbayjon Tog‘li Qorabog‘ni to‘liq egallash uchun chaqmoq tezligidagi harbiy operatsiya boshlaganida – 100 mingdan ortiq etnik armanlarni quvib chiqarib – yerdagi tinchlikparvar kuchlarga ega bo‘lgan Rossiya chetda qoldi.
“Biz turgan xavfsizlik arxitekturasi ishlamayotganini angladik”, dedi Armaniston Milliy Assambleyasi tashqi aloqalar qo‘mitasi raisi Sargis Xandanyan. Yevropa Ittifoqi bir yil oldin chegara tan olish kelishuviga vositachilik qilgan va u yerda fuqarolik monitoring missiyasini joylashtirgan edi. “Yevropa Ittifoqining jismoniy mavjudligi fuqarolarimizning tasavvurini o‘zgartirdi”, dedi Xandanyan.
2025-yil mart oyida Armaniston parlamenti Yevropa Ittifoqiga qo‘shilish jarayonini boshlash to‘g‘risidagi qonunni qabul qildi. Armaniston va Ozarbayjon o‘rtasidagi tinchlik jarayoni ham tezlashdi. Avgust oyida ularning rahbarlari Oq uyda o‘nlab yillar davom etgan mojaroni tugatishga qaratilgan muhim kelishuvni imzoladilar.
Biroq, tinchlik jarayoni zaifligicha qolmoqda va Yevropaning Armanistonni quchoqlashi diplomatik xarajatlarga olib keldi. Ozarbayjon parlamenti Yevropa Parlamenti bilan aloqalarni to‘xtatish uchun ovoz berdi. Moskva esa Armanistonning Yevropa Ittifoqi bilan tobora iliq munosabatlarini ochiq g‘azab bilan kuzatmoqda.
Putin Pashinyanga Yevropa Ittifoqiga a’zolik ambitsiyalari Yevroosiyo Iqtisodiy Ittifoqi a’zoligiga mos kelmasligini eslatdi. “Bir vaqtning o‘zida Yevropa Ittifoqi va Yevroosiyo Iqtisodiy Ittifoqi bilan bojxona ittifoqida bo‘lish mumkin emas”, dedi u. EPC sammitidan bir necha kun oldin Rossiya Armaniston mineral suvi importini taqiqladi.
Yerevandagi sammitlar arafasida ekspertlar Telegram’da Armanistonni jazolash haqidagi xabarlar ko‘payganini qayd etdi. Yevropa Ittifoqi Armaniston uchun yangi fuqarolik missiyasini ma’qulladi – bu Rossiya dezinformatsiyasi, kiberhujumlari va noqonuniy moliyaviy oqimlariga qarshi kurashish uchun mo‘ljallangan.
Yevropa yetakchilari fuqarolik missiyalari va viza liberallashtirish va’dalari bilan Yerevanga kelayotgan bo‘lsa-da, Yevropa Ittifoqiga a’zolik, mudofaa majburiyatlari yoki Rossiya gazini almashtirish rejasi uchun aniq muddat yo‘q. Bunday qat’iy majburiyatlarsiz, Armanistonning Rossiya va G‘arb o‘rtasidagi “muvozanat harakati” hali tugamagan.
Source: www.bbc.com