Kun.uz’ning “Geosiyosat” dasturida siyosatshunoslar Farhod Tolipov va Hamid Sodiq tomoshabinlarning savollariga javob berishdi. Savollardan biri Tojikistondagi 201-rossiya harbiy bazasiga tegishli edi.
Farhod Tolipovning fikricha, Tojikistondagi 201-diviziya, Qirg‘izistondagi Rossiya aviabazasi va mintaqadagi boshqa harbiy ob’ektlar hozirgi geosiyosiy sharoitda o‘z rolini qayta ko‘rib chiqishni talab qiladi. U ularni bosqichma-bosqich yopish yoki hech bo‘lmaganda funksional jihatdan qayta formatlash vaqti kelganini ta’kidladi.
Tolipovning so‘zlariga ko‘ra, ushbu bazalarning amaliy foydasi shubha ostida. Ayniqsa, Qirg‘izistondagi aviabazaning real operatsion samaradorligi juda past degan fikrlar mavjud. Shuningdek, KXShT va mintaqadagi boshqa xavfsizlik tuzilmalari samarali mexanizmga aylanmagan.
“Har qanday xavfsizlik tashkilotining haqiqiy roli faqat real tahdidlar yuzaga kelganda sinovdan o‘tadi. So‘nggi 30-35 yil ichida Markaziy Osiyoda keng ko‘lamli muntazam harbiy tajovuz bo‘lmagan. Afg‘oniston hududidan kelgan tahdidlar bo‘lgan, ammo milliy xavfsizlik tizimlari ko‘p hollarda ularga mustaqil ravishda bardosh bergan. Shu nuqtai nazardan, yirik harbiy bazalarga amaliy ehtiyoj deyarli yo‘qolgan”, dedi u.
Ikkinchi muhim jihat – xorijiy harbiy bazalarning geosiyosiy ta’siri. Nazariy va amaliy jihatdan, harbiy baza bilan birga egasi davlatning geosiyosiy manfaatlari ham keladi. Bu suveren qarorlar qabul qilish jarayoniga bosim o‘tkazishi mumkin.
O‘tgan yili Toshkentda Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining yettinchi maslahat uchrashuvi bo‘lib o‘tdi. Mintaqaviy xavfsizlik konsepsiyasi kabi muhim hujjatlar qabul qilindi. Afsuski, bu hujjatlar yopiq. Shunga qaramay, bunday konsepsiyaning qabul qilinishi Markaziy Osiyo davlatlari xavfsizlikni asosan mustaqil ta’minlashga intilayotganining muhim signalidir.
Hamid Sodiqning ta’kidlashicha, Tojikiston uchun Afg‘oniston tomondan tahdid ko‘pincha bo‘rttirilgan. Asosiy e’tibor Afg‘onistondagi beqarorlikka qaratilgan, ammo real tahdid boshqa yo‘nalishda namoyon bo‘lib, Qirg‘iziston va Tojikiston o‘rtasida jiddiy to‘qnashuvlarga olib keldi.
“Agar 201-diviziya Tojikistonda ma’lum bir siyosiy rejimni himoya qilish uchun kerak bo‘lsa, u saqlanib qolishi mumkin. Ammo mintaqaning umumiy xavfsizlik ehtiyojlari nuqtai nazaridan, uning zarurati qayta ko‘rib chiqilishi kerak. Strategik jihatdan, bunday tuzilmalar asta-sekin mintaqani tark etishi mumkin”, dedi Sodiq.
Uchinchidan, mintaqada yangi mediator shakllandi. Bu rolni O‘zbekiston bajaradi, u davlatlar o‘rtasidagi kelishmovchiliklarni tenglik asosida, hech bir tomonning manfaatlariga putur yetkazmasdan va bosim elementlarisiz hal qilishga intiladi.
Source: kun.uz