Kosta-Rika hukumati AQSh bilan kelishuv imzolab, haftasiga 25 tagacha deportatsiya qilingan migrantlarni qabul qilishga rozi bo‘ldi. Bu kelishuv Tramp ma’muriyatining “uchinchi mamlakatlar”ga deportatsiya qilish siyosatining so‘nggi qadamidir. Kosta-Rika Davlat xavfsizligi vaziri Mario Zamora videobayonotda: “Kosta-Rika AQSh va uning immigratsiya xizmatlari insoniy yordamga muhtoj bo‘lgan paytda o‘z majburiyatini bajarishni his qiladi”, dedi. U shuni ta’kidladi: “AQSh moliyaviy yordami bilan ularga Kosta-Rika tuprog‘ida uy-joy va oziq-ovqat ta’minlanadi. Kosta-Rika immigratsiya organlari AQSh immigratsiya organlari bilan hamkorlikda bu shaxslarning o‘z mamlakatlariga qaytishini ta’minlash uchun zarur immigratsiya logistikasini amalga oshiradi”.
Zamora kelishuv ixtiyoriy ekanligini, Kosta-Rika hukumati qabul qilinadigan deportatsiya qilinganlar soni va ularning millatini o‘zi belgilash huquqiga ega ekanligini aytdi. Kosta-Rika Davlat xavfsizligi vazirligi o‘tgan hafta faqat Lotin Amerikasi yoki o‘z fuqarolarini qaytarib olmaydigan mamlakatlardan bo‘lmagan, jinoyat yozuvlari bo‘lmagan migrantlarni qabul qilishini e’lon qildi. Kelishuvga ko‘ra, AQSh hukumati deportatsiya qilinadigan shaxslar haqidagi ma’lumotni parvozdan 48 soat oldin Kosta-Rikaga taqdim etadi. Kosta-Rika hukumati ularning kelishi bilan insoniy asosda cheklangan huquqiy maqom beradi.
Kelishuv so‘nggi paytlarda “Amerika qalqoni” tashabbusini boshqarayotgan sobiq Ichki xavfsizlik kotibi Kristi Noemning tashrifi chog‘ida imzolandi. Bu tashabbus Tramp ma’muriyati tomonidan G‘arbiy yarimshardagi jinoyat kartellarini yo‘q qilish uchun mo‘ljallangan deb ta’riflanadi. AQSh Ichki xavfsizlik departamenti deportatsiyalarni amalga oshiradi, ammo departament Guardian gazetasiga bu jarayon qanday ishlashi haqida tafsilotlar bermadi. AQSh Davlat departamenti bayonotida: “Tramp ma’muriyatining immigratsiya siyosatini amalga oshirish Davlat departamenti uchun ustuvor vazifadir. Kotib Marko Rubio aytganidek, biz noqonuniy va ommaviy immigratsiyani tugatish va Amerikaning chegara xavfsizligini mustahkamlashga sodiqmiz”, dedi.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti tarkibidagi Xalqaro Migratsiya Tashkiloti (IOM) deportatsiya qilinganlarga yordam ko‘rsatishi kutilmoqda. Tashkilot vakili bayonotida: “Bizning yordamimiz asosiy xizmatlarni ta’minlash va shaxslarga cheklangan imkoniyatlar, jumladan qolish, o‘z vataniga qaytish yoki boshqa mavjud yo‘llarni izlashda yordam berishga qaratilgan”, dedi. Zamora Kosta-Rika hukumati ushbu hafta AQSh hokimiyati va IOM vakillari bilan deportatsiya qilinganlar Kosta-Rika tuprog‘iga kelgach, qayerga o‘tkazilishi haqida muzokara o‘tkazishini aytdi.
Trampning “uchinchi mamlakatlar”ga deportatsiya qilish siyosati Kongressdagi Demokratik qonunchilar tomonidan qattiq tanqid qilinmoqda. Fevral oyida Senatning tashqi aloqalar qo‘mitasidagi demokratlar “Tramp ma’muriyatining maxfiy deportatsiya kelishuvlari AQSh manfaatlarini zaiflashtirib, soliq to‘lovchilarga katta xarajatlar keltirmoqda” deb hisobot chop etishdi. Nyu-Xempshirdan Demokrat senator Jan Shaheen: “Uchinchi mamlakatlarga deportatsiya qilish kelishuvlari orqali Tramp ma’muriyati millionlab soliq to‘lovchi dollarini chet el hukumatlarining qo‘liga berib, insoniy xarajatlarga ko‘z yumib va diplomatik munosabatlarimizni zaiflashtirishi mumkin. Isrof, firibgarlik va suiiste’molni cheklayotganini da’vo qilgan ma’muriyat uchun bu siyosat ularning uchinchisining timsolidir”, dedi. Hisobotga ko‘ra, Tramp ma’muriyati o‘z mamlakatlari bo‘lmagan davlatlarga migrantlarni deportatsiya qilish uchun kamida 40 million dollar sarflagan. Kongress yordamchisi Davlat departamenti uchinchi mamlakatlarga deportatsiya qilinganlarga nima bo‘lishini kuzatmasligini aytdi.
Tramp ma’muriyati o‘tgan yili Kosta-Rika bilan kelishuv imzolab, AQShga Markaziy Amerika davlatiga taxminan 200 nafar deportatsiya qilinganni yuborishga ruxsat berdi. Osiyo va Afrikaning turli mamlakatlaridan 81 nafar bolani o‘z ichiga olgan bu guruh AQSh tuprog‘ida himoya so‘rash imkoniyatidan mahrum etilgach, zanjirlangan holda Kosta-Rikaga uchirildi. Taxminan 300 ga yaqin boshqa afrikalik va osiyolik migrantlar shu vaqtda Panamaga deportatsiya qilindi. Kongress yordamchisi 2025-yil fevral oyida Kosta-Rika va Panamaga deportatsiya qilish parvozlarining qaytish xarajati taxminan 1,4 million dollarni tashkil etganini qo‘shdi. Kosta-Rika hukumati o‘sha paytda bu deportatsiya qilinganlar uchun vaqtincha xavfsiz boshpana bo‘lib, ularga o‘z vatanlariga qaytishda yordam berishini da’vo qilgan, ammo Kosta-Rikaga deportatsiya qilinganlarning intervyulari bu va’dalarga zid kelmoqda. Bir rus erkak: “Ular bizni tashlagancha, tilini bilmaydigan mamlakatga yuborishdi. Va hech kim buning uchun javobgarlikka tortilmadi”, dedi. U o‘zining xotini va bolasi bilan deportatsiya qilinganidan bir yildan ko‘proq vaqt o‘tganiga qaramay, Kosta-Rikada qolmoqda.
Kosta-Rika Oliy sudi iyun oyida hukumati 200 nafar migrantning poytaxt San-Xosedan olti soat uzoqlikdagi Catem deb nomlangan migrantlar uy-joyida ushlab turish paytida ularning huquqlarini buzganligi haqida qaror chiqardi. Zamoradan AQShdan Kosta-Rikaga yangi kelishuv asosida deportatsiya qilingan migrantlar Catemga tushishlari haqida so‘ralganda, u savolga javob bermadi. Guardian gazetasi xabar berishicha, dunyodagi eng yirik qalam ishlab chiqaruvchi nemis kompaniyasi Kosta-Rika hukumati Catemni noto‘g‘ri ishlatganlikda aybladi, bu eski zavod Markaziy Amerika davlatiga insoniy maqsadlar uchun xayriya qilingan edi. Kosta-Rika va AQSh o‘rtasidagi yangi kelishuv Markaziy Amerika davlatidagi qonunchilarni, ayniqsa Laura Fernandesning may oyida Kosta-Rikaning keyingi prezidenti sifatida Rodrigo Chavesni almashtirishi rejalashtirilgan o‘tish davrida xavotirga soldi. Guardian gazetasi Kosta-Rika qonun chiqaruvchi assambleyasi a’zosi lavozimida keyingi oyda muddati tugaydigan Monserrat Ruiz Guevara bilan suhbatlashdi. Ruiz Guevara: “Hukumat o‘tish davrida AQShning tashqi bosimi, bunday tabiatdagi kelishuvlarning tegishli milliy munozarasiz normalizatsiyasi va mamlakatning o‘ziga tegishli bo‘lmagan mas’uliyatlarni o‘z zimmasiga olish xavfi haqida asosli tashvishlar mavjud”, dedi. U: “Bizning mamlakatimiz inson qadr-qimmatiga hurmat tarixiy an’anasini qurgan, ammo bu an’ana aniq va tekshiriladigan harakatlarni talab qiladi. AQSh bilan bunday kelishuvlar bizni inson huquqlariga huratning haqiqiy kafolatlari haqida qonuniy tashvishlarga olib keladi”, dedi.
Source: www.theguardian.com