Tehron rejimi sanksiyalarga chidamli iqtisodiyoti Hormuz bo‘g‘ozidagi inqirozni yengib o‘tishiga ishonmoqda. Vashington rejimi esa neft narxining oshishi, inflyatsiya bosimi va global retsessiya xavfi bilan kurashmoqda.
Mutaxassislar Hormuz bo‘g‘ozidagi qarama-qarshilikni boshi berk ko‘cha, disfunksional va xavfli deb ta’riflamoqda. Eron rejimi kemalardan xavfsiz o‘tish uchun 2 million dollargacha to‘lov talab qilmoqda, AQSh rejimi esa Eron neft eksportiga dengiz embargosini qo‘llamoqda.
Raqobatdosh blokadalar hal qiluvchi natija bermadi. Ba’zi Eron kemalari to‘siqlarni yorib o‘tmoqda, bir qancha Osiyo kompaniyalari esa xalqaro dengiz huquqiga zid bo‘lishiga qaramay, to‘lovlarni to‘lashga rozi bo‘lgan.
AQSh va Eron rejimlari o‘rtasidagi muzokaralar bir necha bor to‘xtab qolgan va mintaqaviy mojaro xavfini oshirmoqda. Pokiston vositachiligidagi sa’y-harakatlar va bir sahifali memorandum taklifiga qaramay, hech bir tomon birinchi bo‘lib yon bermoqchi emas.
Vashingtondagi Fors ko‘rfazi xalqaro forumi (GIF) ijrochi direktori Dania Thaferning fikricha, AQSh rejimining harbiy tahdidlari teskari natija bergan bo‘lishi mumkin. “Eronning javobi buning aksini ko‘rsatmoqda, ular buni AQShning urushni kengaytirishga irodasi yo‘qligi deb talqin qilmoqda”, dedi u.
AQSh prezidenti Donald Tramp ichki va tashqi bosimga duch kelmoqda, Saudiya Arabistoni, BAA va Qatar kabi ko‘rfaz ittifoqchilari vazminlikka chaqirmoqda. Neft narxining oshishi va inflyatsiya noyabrdagi oraliq saylovlar oldidan siyosiy issiqlikni oshirmoqda.
Eron rejimi kuniga 435 million dollargacha zarar ko‘rmoqda, asosan neft eksporti hisobiga. AQSh blokadasining 39 kuni davomida Eron davlat moliyasi 17 milliard dollar yo‘qotgan, deya hisoblaydi FDD eksperti Miad Maleki.
Londonlik RUSI tadqiqotchisi Burcu Ozcelikning fikricha, Eron raketa hujumlari orqali “ortiqcha ta’sir”ga erishgan bo‘lishi mumkin, ammo o‘z neft eksportidagi uzilishlar uni “qattiq zarba” bilan urmoqda. “Tehronning rejim chidamliligi haqidagi maqtanchoqligiga qaramay, uning iqtisodiyoti blokadaga chidamli emas”, dedi u.
Mutaxassislar qarama-qarshilikni xavfli kutish o‘yini deb ta’riflamoqda. Ikkala tomon vaqt o‘z tarafida deb hisoblasa-da, ko‘rfaz davlatlari xavf-xatarga nisbatan sezgir va iqtisodiy jihatdan zaif. Ular muzokaralar uchun ko‘proq vaqt berishni talab qilmoqda.
Eron rejimi mintaqadagi o‘z ta’sirini kengaytirishga intilmoqda. GIF’ning Thaferi fikricha, Eron “mintaqaviy tartibni o‘z foydasiga o‘zgartirish”ni maqsad qilgan. “Ular ko‘rfaz davlatlarining AQShni chiqarib yuborishini va mintaqani Eron xavfsizlik tizimi ostiga olishini xohlaydi”, dedi u.
Vashington bo‘g‘ozning to‘liq ochilishi, Eron yadroviy boyitish faoliyatining to‘xtatilishi va katta yon berishlarsiz sanksiyalarni bekor qilmaslikni talab qilmoqda. AQSh davlat kotibi Marko Rubioning aytishicha, “agar Eron murosaga kelmasa, B rejasi bo‘lishi kerak”.
Tehron rejimi, oddiy eronliklar og‘ir ahvolga tushganiga qaramay, o‘z pozitsiyasida qat’iy turibdi. Yillik inflyatsiya 54% dan oshgan, oziq-ovqat narxlari ikki baravar ko‘tarilgan. Butun mamlakat bo‘ylab internet uzilishi 80 kundan ortiq davom etmoqda.
Source: www.dw.com